[ امروز : سه شنبه 12 فروردين 1399 ]

راهنمای استفاده از تله های فرمونی و کاربرد آنها

تله های فرمونی و کاربرد آنها

استفاده از فرمون جنسی حشرات علیه خود آنها بی تردید یكی از جالب ترین موضوعاتی است كه دانش گیاهپزشكی و بیوتكنولوژی عصر حاضر پیگیر آن است و هر چند كه از آغاز كاربرد این تكنیك مدت زمان زیادی نگذشته است با این حال پیشرفتهای حاصله در این زمینه بسیار چشمگیر بوده است.در حال حاضر فرمون جنسی بیش از 250 گونه از حشرات زیان آور دنیا تولید و عرضه می شوند كه عمده آفات گیاهی مزارع ، باغات میوه، جنگل ها،مراتع،پارك ها،محصولات انباری و حشرات بهداشتی را شامل می شوند. اهمیت بالای این تكنیك جدید دركنترل آفات موجب گردید كه تله های فرمونی به عنوان پایه آزمایش های مزرعه ای مطرح گردد.

با استفاده از لورها و تله های فرمونی ، همچنین كارتها، نوارهای رنگی و تله های چسبدار رنگی حاوی لور، می توان در امر نظارت و ردیابی آفات (monitoring) و با كنترل جمعیت برخی از آفات گیاهی در زیر سطح زیان اقتصادی با كاربرد روشهای شكار انبوه آفت (Mass trapping) ، اختلال در جفت گیری (mating disruption)

، روش جلب وكشتار (attract & kill) و یا سایر روش ها بهره گرفت.

1-مواد شیمیایی علامت دهنده(Semiochemicals)

بسیاری از موجودات زنده جهت ایجاد ارتباط با یکدیگر و یا پیدا کردن میزبان مناسب خود پیامهای شیمیایی مخابره می کنند. از این لحاظ بندپایان به خصوص حشرات در مخابره پیام‏های شیمیایی جهت بقا و یا تولیدمثل بسیار اختصاصی عمل می کنند. رفتارهای اصلی حشرات که بوسیله سیستم بویایی آنها برانگیخته یا تضعیف می شود شامل جفت گیری، تغذیه و تخمریزی می باشد. به طور کلی به این گونه مواد شیمیایی علامت دهنده که موجب واکنشهای رفتاری گوناگونی در حشرات می شود سمیوکمیکال (Semiochemicals) می‏گویند. سمیوکمیکال به دو گروه تقسیم می شوند. فرمون‏ها (Pheromones): که پیام‏های شیمیایی درون گونه ای را مخابره می نمایند. آللوکمیکال ها (Allelochemicals): که پیامهای شیمیایی را در بین گونه های مختلف مخابره می کنند

فرمون ها از لحاظ نحوه عملکرد به موارد زیر تقسیم بندی می شوند :

-1فرمون جنسی sex pheromones
-2فرمون تجمعی Aggregation pheromones
3-فرمون اعلام خطر Alarm pheromones
4-فرمون ردیابی Trail pheromones
5-فرمون نشان گذاری میزبان Host-marking pheromones

آللوکمیکال ها نیز براساس دریافت کنندگی یا فرستندگی پیام ها به سه دسته آلومون، کیرمون و سینومون تقسیم بندی می شوند. آلومون ها برای گونه فرستنده پیام، کیرمون ها برای گونه دریافت کنندگان پیام و سینومون ها برای هر دو گونه دریافت کننده و فرستنده پیام مفید می باشند. از اوایل دهه 1970 شناخت رفتار حشرات و به وجود آمدن پیشرفتهایی در زمینه شیمی تجزیه منتهی به شناخت هزاران فرمون و سایر ترکیبات سمیوکمیکال شد. ردیابی حشرات با استفاده از تله های فرمونی یا جلب کننده یکی از تاکتیک های مهم در برنامه مدیریت تلفیقی آفات می باشد. تله ها همچنین به طور گسترده ای برای تشخیص حضور یک آفت به خصوص در مورد آفات قرنطینه ای مورد استفاده قرار می گیرند.

دریافت این واقعیت که بقای یک حشره به طور مؤثری سمت تأثیر مواد سمیوکمیکال می باشد منتهی به استفاده از این مواد به عنوان ابزاری جهت کنترل آفات شده است. اگر چه بیشترین موفقیت استفاده از سمیوکمیکال ها (فرمون ها) در ردیابی آفت می باشد ولی در کنترل مستقیم آفت نیز نقش دارند. تله ها اغلب جهت تشخیص وجود آفات (Detecting) یا اندازه گیری فعالیت های دوره ای زندگی آفات به کار می روند.

به طور کلی استفاده از سمیوکمیکال ها در برنامه مدیریت تلفیقی آفات در موارد زیر می باشد :
( Knight and weissling , 1999)

- ردیابی آفات (monitoning)
مشخص کردن وجود یک گونه از آفت
تعیین زمان ظهور و ارزیابی نوسانات فصلی جمعیت آفت
ارزیابی میزان کارایی فرمولاسیونهای مختلف مواد سمیوکمیکال در جفتگیری حشرات
ارزیابی میزان مقاومت نسبت به حشره کشها

-کنترل مستقیم (Direct control )
شکار انبوه آفت mass- trapping
کاربرد فرمولاسیونهای attract and kill
ایجاد اختلال در جفت یابی mating disruption
ایجاد اختلال درمراحل میزبان یابی آفت تا پذیرش آن توسط میزبان
استفاده از آلمونهای گیاهی جهت جلوگیری از تغذیه یا تخمریزی آفت استفاده از فرمونها برای بالابردن عمل گرده افشانی
استفاده از آللوکمیکال ها در حمایت از دشمنان طبیعی

1-2- ردیابی آفت یاmonitoring (به کارگیری سیستم تله گذاری)
تولید مواد سنتتیکی از سمیوکمیکال ها به تولید انبوه و تجاری تله های جلب کننده جهت ردیابی و شکار آفت در برنامه های کنترل آفات منتهی شد. برخلاف سایر روشهای نمونه برداری که می تواند وقت گیر باشد یا احتیاج به تکنیک خاصی جهت استفاده داشته باشد ردیابی براساس مواد سمیوکمیکال بسیار آسان و ساده می باشد. به علاوه ابزاری مناسب جهت سنجش تراکم آفت بوده و اغلب کاربردی ترین راه ردیابی حشرات می باشد.

یکی از موارد استفاده از سیستم تله گذاری تشخیص وجود یک آفت در منطقه می باشد. سیستم تله گذاری به عنوان یکی از ابزارهای اولیه جهت ردیابی آفات قرنطینه ای و مشخص کردن میزان گسترش آنها به کار می رود.

به این منظور از تله ها در فرودگاهها و بنادر که مناطق دارای ریسک بالا هستند برای مشخص کردن وجود آفات خارجی استفاده می شود. همچنین در برنامه های ردیابی آفات برای مشخص کردن گونه های زیان بخش آفات و تهیه اطلاعات لازم جهت جلوگیری کردن از گسترش آنها به نواحی جدید از تله ها استفاده می شود.

یکی دیگر از کاربردهای مهم سیستم تله گذاری اندازه گیری نوسانات جمعیت آفت به عنوان ابزاری جهت تصمیم گیری در برنامه کنترل آفت می باشد. ترکیب تله های فرمونی و مدلهای Degree-day می تواند یک روش قابل اطمینان برای ردیابی فعالیت حشرات کامل، پیش بینی زمان جفت گیری و تخمریزی و تعیین زمان استفاده از حشره کشها باشد.

یکی دیگر از کاربردهای روزافزون استفاده از تله های جلب کننده اندازه گیری میزان تأثیرگذاری فرمولاسیونهای اختلال در جفت گیری می باشد. عدم شکار آفت یا شکار تعداد کمی پروانه توسط یک تله فرمونی نشان دهنده موفقیت تاکتیک اختلال در جفت گیری آفت هدف می باشد.

در دهه های اخیر افزایش بروز پدیده مقاومت نسبت به حشره کشها لزوم داشتن یک روش قابل اطمینان جهت ارزیابی شدت مقاومت و میزان پراکندگی آن را روشن ساخت. این روش با استفاده از تله های فرمونی یکی از روش های قابل قبول جهت تشخیص میزان حساسیت آفت راسته Lepidoptera نسبت به حشره کشها می باشد. این روش اولین بار توسط Riedl et al.,(1985) جهت بررسی حساسیت پروانه های کرم سیب به حشره کش آزینفوس متیل مورد استفاده قرار گرفت.

روش یادشده مستلزم جمع آوری تعداد زیادی از پروانه های نر داخل تله و آزمایش وجود مقاومت با کاربرد تماسی حشره کشها یا از طریق ترکیب حشره کش با چسب می باشد. مهمترین مزیت استفاده از این روش بیواسی نسبت به سایر روشهای بررسی مقاومت این است که جمعیت زیادی از آفات بدون تحمیل هزینه و وقت برای پرورش لارو و بالابردن جمعیت آفت قابل آزمایش می باشد. یکی از محدودیت های استفاده از این روش این است که بررسی پدیده مقاومت نسبت به حشره کشهای گوارشی مانند ( Neonicotinoid , IGR ) قابل ارزیابی نمی باشد.

2-1- اجرای سیستم تله گذاری :

امروزه شرکت های زیادی جهت ردیابی و مدیریت آفات به تولید تجاری فرمون ها و کیرمون ها و تله های مربوطه روی آورده اند. یک تله تراکم جمعیت آفت و در نتیجه پتانسیل میزان خسارتزایی آفت را نشان می دهد. بیشتر تله های مختلف و مواد جلب کننده جهت ردیابی آفت مورد استفاده قرار می گیرند. در اکثر تله ها یک سطح چسبناک برای گرفتن حشرات وجود دارد. در بعضی از تله ها نیز از یک حشره کشی که دارای خاصیت Knock down می باشد یا یک مایع برای نگه داشتن حشرات جلب شده استفاده می شود.جلب کننده ها عموماً در یک مخزن نگهدارنده از جنس لاستیک، پلی اتیلن، پلی وینیل کلراید و یا فیبرهای توخالی فرموله می شوند.

احتمال جلب یک حشره به یک تله بستگی زیادی به ماده جلب کننده و محل قرار گرفتن تله دارد. محل نصب تله ها بسته به نوع محصول و ارتفاع پروازی آفت متفاوت بوده و میتواند در داخل یا بیرون کشت، در کناره های خارجی یا داخلی کرت ها در قسمت های مختلف یک درخت باشد.

محل قرارگرفتن تله با پارامترهای گفته شده به طور قابل توجهی در جلب پروانه ها مؤثر می باشد. تله هایی که سطح آنها دارای ماده چسبنده می باشد به مرور قدرت جلب آنها در صورت پوشیده شدن سطح چسبناک با حشرات غیر هدف و گردوغبار کاهش می یابد.

1-2-دامنه جلب لورها :
براساس تحقیقات بعمل آمده فضای تحت پوشش یک تله فرمونی با mg 1 از فرمون حدود 152000 مترمربع یا نزدیک به 15 هکتار می باشد.

1-3- معرفی تعدادی از تاکتیک های مورد استفاده جهت جلب کردن و امحاء آفات( Attraction – annihilation)

1-3 -1- mass trapping (شکار انبوه آفت)

هدف از شکار انبوه جلوگیری از خسارت آفت با گرفتن قسمت قابل توجهی از جمعیت اولیه آفت قبل از جفت گیری و تخمگذاری یا تغذیه می باشد. موفقیت با این روش مستلزم داشتن یک ماده جلب کننده قوی و یک تله با کارایی بالا می باشد. اگر چه موارد کنترل آفت با روش شکار انبوه فراوان می باشد اما در بعضی موارد از نقطه نظر اقتصادی توجیه پذیر نمی باشد.

در ایران در سالها ی اخیر این روش به صورت محدود جهت کنترل غیر شیمیایی آفاتی مثل کرم خراط Zeuzera Pyrina( با استفاده از فرمون جنسی پروانه زنبور مانند Synanthedon tipuliformis) ، پروانه زنبور مانند Synanthedon myopaeformis در باغات سیب و به و شکار انبوه مگس گیلاسRhagoletis ceraci با استفاده ازاشکال مختلف تله های زرد رنگ چسبدار حاوی لورcherry fruit fly trap)) به کار برده شده است. این تکنیک در کنترل تراکم های پایین جمعیت آفت (ولی همواره بالاتراز سطح زیان اقتصادی) مؤثرتر است. در تراکم های بالا تله ها به سرعت توسط حشرات اشباع می شوند.

تعداد تله نصب شده در این تکنیک 15- 10 تله در هکتار در ارتفاع پروازی آفت می باشد و در بعضی از محصولات همزمان با رشد محصول نیاز به بالا بردن ارتفاع تله ها می باشد. در صورتیکه توسط جلب کننده های خاصی هر دو جنس نر و ماده توسط تله جلب شوند شانس موفقیت در برنامه کنترل انبوه افزایش می‏یابد. در صورتیکه فقط نرها توسط تله جلب شوند شکار آنها قبل از جفت گیری بسیار اهمیت دارد.

تکنیک mass trapping در مناطقی قابل اجراست که تحمل مقداری از خسارت آفت به منظور کاهش کاربرد حشره کش ها قابل پذیرش باشد. مثلاً در پارک ها و گیاهانی که در معابر شهر وجود دارند80-90 درصد کنترل، می تواند قابل قبول باشد.

به طور کلی می توان گفت که mass trapping زمانی کاربرد دارد که اولاً تراکم آفت در منطقه ای مورد عمل پایین باشد. ثانیاً مهاجرت آفت از بیرون به داخل منطقه مورد آزمایش محدود باشد(باغات ایزوله باشند).بنابراین ارزیابی جمعیت آفت بر اساس سوابق سالهای گذشته کاملا ضروری بوده و کمک موثری در اتخاذ تصمیم بر استفاده از این روش خواهد بود.

1-3-2- Attract - and –Kill (روش جلب و کشتار)

یکی از تاکتیک های کنترل آفات می باشد که مشابه mass trapping بوده و بر پایه سیستم جلب آفت و امحاء بخش قابل توجهی از جمعیت آفت در نتیجه جلوگیری از خسارت محصول می باشد. تفاوت اصلی آن است که در شیوه attract and kill تکیه بر روی یک ماده سمی باشد که بیشتر از یک تله باعث از بین بردن آفت می شود. مهمترین فایده این شیوه آن است که مشکل اشباع تله توسط آفت حذف شده در نتیجه می تواند باعث بهبود عملکرد کنترل آفت در تراکم های بالا باشد. همچنین پی آمد تعویض تله ها و هزینه بالای برنامه کنترل محدود می شود.

از فرمولاسیون attract and kill میتوان جهت کنترل انواع سخت بالپوشان ، پروانه ها و به خصوص مگسها استفاده کرد. اولین و بیشترین کاربرد جلب کننده به همراه یک حشره کش برای کنترل مگسهای میوه Tephritidae بوده است زیرا در شکار انبوه این مگسها مشکل اشباع تله وجود دارد (Jones, 1998).

تعدادی ازآفات که با استفاده از این روش تحت کنترل قرار می گیرند به شرح زیر می باشند:
- کنه های نباتی Tetranychidae با استفاده از ماده جلب کننده sstirrup M
مگس زیتونBactrocera olea با استفاده از ماده جلب کننده protein hydrolysate
پروانه چوبخوار پستهKermania pistaciella با استفاده از فرمولاسیون kerma kill
مگس میوه Bactrocera zonata با استفاده از ماده جلب کننده Methyl eugenol
مگس میوهBactrocera dorsalis با استفاده از ماده جلب کننده Methyl eugenol
مگس جالیز و تعداد دیگری از گونه هایTephritidae با استفاده از ماده جلب کننده
protein hydrolysat

1-3-3- Autodissemination (روش جلب و ایجاد بیماری)

اتودیسمینیشن یک روش ابتکاری و تکنیک کنترلی امیدبخش می باشد که در این روش ماده جلب کننده با یک پاتوژن (عامل بیماریزا) ترکیب می شود. (Sucking and karg,2000) عنوان Lure and infect به معنی جلب کردن و آلوده کردن را برای این روش پیشنهاد کردند و در مورد توصیف این روش و محدودیت ها و نتایج بی نظیر آن بحث کردند. آفاتی که در این سیستم جلب می شوند کشته نمی شود بلکه به یک پاتوژن آلوده شده و باعث انتشار بیماری به سایر افراد می شوند.استفاده از این روش یعنی انتخاب عوامل بیماریزا برای میزبانهای اختصاصی یکی از روشهای سازگار با برنامه کنترل بیولوژیکی آفات خواهد بود.

1-3-4- mating Disruption (روش اختلال در جفت گیری)

یکی از موفقیت آمیزترین شیوه ها در استفاده از مواد سیمو کمیکال برای کنترل آفات که در چند دهه اخیر مورد استفاده قرار گرفته است رهاسازی مقدار زیادی از فرمونهای سنتزی به منظور جلوگیری یا به تاخیر انداختن جفت گیری می باشد. اولین بار این روش حدود 30 سال قبل جهت کنترل آفت Trichoplusia ni (Hubner) مورد استفاده قرار گرفت. (Gaston et al., 1967) این تکنیک با گسترش شرکتهای تولیدکننده به عنوان بخشی از برنامه ی کنترلی برای تعدادی از آفات میوه، سبزیجات و آفات جنگلی از راسته پروانه ها پذیرفته شده است. در این روش فضای قلمرو آفت در حال اشباع فرمونی نگهداشته می شود که نتیجه جبری آن سرگردانی حشرات بالغ وعدم جفت یابی ،جفت گیری و تولید مثل خواهد بود. آنچه در استفاده از این روش قابل توجه می باشد این است که در تراکم های بالای جمعیت آفت در مقایسه با تراکم های پائین کنترل آفت مشکل تر خواهد بود. به عنوان مثال در مورد کرم سیب بیشترین اختلال در جمعیت های پائین موثر بوده است.

به طور کلی الگوهای بیولوژیکی زیر در موفقیت تاکیک اختلال در جفت گیری نقش دارند:
بیولوژی / اکولوژی گونه های هدف
میزان حساسیت نرها به فرمون جنسی
خصوصیات شیمیایی فرمون
تاثیرات فیزیکی محیط

استفاده از فرمون جنسی حشرات بعنوان وسیله ای برای ایجاد گمراهی جنسی تا کنون درباره تعداد اندکی از گونهای آفات گیاهی به مرحله کاربرد جهانی رسیده است که به نام تعدادی از آنها اشاره می گردد:

کرم ساقه خوار برنج...Chilo suppressalis
کرم سرخ پنبه... Pectinophora gossypiella
کرم قوزه پنبه...Helicoverpa armigera
کرم سیب...Cydia pomonella
کرم آلو...Grapholitha funebrana
جوانه خوار کاج...Rhyacionia buoliana

برای کنترل کرم سیب در مناطقی که جمعیت آفت از انبوهی پایین برخوردار است تعداد 500 نوار پلیمری حاوی ماده موثره فرمون اختلال در جفت گیری را در سطح یک هکتار نصب می کنند.استفاده از این روش در ایران سابقه طولانی نداشته و طی سالهای گذشته در مناطق آذربایجان و خراسان در قالب مبارزه تلفیقی و به همراه سایر روشهای کنترل جمعیت آفت نظیر مبارزه بیولوژیک و مبارزات زراعی ، مکانیکی و میکروبی و غیره مورد استفاده قرار گرفت.بررسیهای اولیه نشان داده است که استفاده از این روش اثرات کنترلی خوبی در قالب مبارزه تلفیقی با کرم سیب داشته است.

در ایران یکی دیگر از موارد استفاده از روش اختلال در جفت گیری در مورد آفت کرم ساقه خوار برنج بوده که اولین باردر سال 1373 با استفاده از فرمولاسیون جامد آهسته رهش فرمون جنسی کرم ساقه خوار برنج(selibate CS) در سطح 7 هکتار از شالیزار های مناطق شمالی اجرا شد.برای کنترل کرم ساقه خوار برنج به شیوه فوق الذکر حدود 1- 2 هفته پس از نشاء برنج در زمین اصلی تعداد 100عدد فرمون پراکن (Dispenser) با فواصل 10*10 متر از همدیگر حاوی 4/0گرم فرمون جنسی حشره مذکور ،به کمک پایه هایی از نی در هر هکتار از مزرعه شالی نصب شد(جمعا 40گرم ماده موثره در هکتار). نتایج به دست آمده نشان داد که این روش کنترل آفت علاوه بر آنکه مستقلا به عنوان یک روش مهار کرم ساقه خوار برنج قابل توصیه می باشد می تواند زمینه بهره وری بهتر و گسترده تر استفاده از زنبور پارازیتوئید تریکو گراما را هم در مزارع برنج ایجاد نماید.

1.1-5- راهنمای کاربرد فرمونهای آفات اشجار جهت ردیابی( monitoring)

چگونگی استفاده:

بعد از خارج کردن فرمون از لفافه بلافاصله به صورت عمودی در مرکز تله قرار گیرد و پوشش مربوطه از منطقه مونیتورینگ خارج شود. از تماس بادست خودداری شود.

زمان استفاده : قبل از ظهور اولین نسل آفت با توجه به بیولوژی آفت در هر منطقه

تله مناسب : تله دلتا مناسبترین تله جهت استفاده از فرمون می باشد.( جهت انتخاب تله مناسب به مبحث انتخاب تله مراجعه شود)

موقعیت نصب تله : تله ها باید در سایه انداز درخت و در ارتفاع 2-5/1 متری از سطح زمین نصب شوندو تله ها طوری نصب شوند که شاخ و برگ درخت داخل تله قرار نگیرد. مناسبترین محل برای نصب تله بین تنه و خارجی ترین قسمت شاخ و برگ یک درخت می باشد. تله ها نباید در زیر یا خارج از شاخ و برگ درخت نصب شوند.

تراکم تله : 1 الی 2 تله در هر هکتار

چگونگی جمع آوری اطلاعات : اطلاعات باید به طور هفتگی ثبت شوند. در جمعیت های بالا دفعات بیشتری برای ثبت اطلاعات در یک هفته لازم می باشد.

تفسیر اطلاعات : تصمیم گیری در مورد کاربرد حشره کشها نباید صرفاً براساس داده های ثبت شده باشد. به این منظور باید شرایط آب و هوایی و شرایط بیولوژیکی آفت نیز در نظر گرفته شود.

تعویض تله : هر 6-4 هفته بر اساس توصیه کارشناسان تعویض باید صورت گیرد.

شرایط نگهداری فرمون : در دمای c20-10 به مدت 6 ماه ، در دمای c 10 – 4 به مدت 12 ماه، c 4-0 به مدت 24 ماه و در دمای c18- بیشتر از 24 ماه قابل نگهداری می باشند.

1-6- تعدادی از فرمونهایی که جهت monitoring آفات گیاهان زراعی مورد استفاده قرار می گیرند

نام فارسی و نام علمی آفت(فرمون):

1-کرم سیب Cydia pomonella

2-کرم آلو Grapholitha funebrana

3-مگس گیلاس Rhogoletis ceraci

4-کرم سرشاخه خوار هلو Lobesia botrava

5-مگس زیتونBacterocera oleae

6-سرخرطومی حنایی خرما Rhyncophorus ferugineus

7-کرم خراط (پروانه فری) Zeuzera pyrina

8-پروانه جوانه خوار Archips rosanus

9-مینوز لکه گرد Leucoptera scitella

10-کرم به Euzophera bigella

11-پروانه سفید آمریکایی Hyphantria cunea

12-پروانه زنبورمانند Synanthedon myopaeformis

13-کرم سرشاخه خوار هلو Anarsia lineatella

14-کرم چوبخوار هلو Kermania pistaciella

15-مگس مدیترانه ای Ceratitis capitata

16-کرم بلال ذرت Heliothis zea

17-کرم قوزه پنبه Heliothis armigera

18-پیله خوار نخود Heliothis Viriplaca

19-کرم قوزه (گوجه فرنگی) Heliothis obsoleta

20-کرم ساقه خوار اروپایی ذرت Ostrinia nubilalis

21-کرم خاردار پنبه Earia insulana

22-برگخوار چغندرقند Spodoptera exigua

23-کرم ساقه خوار برنج Chilo suppressalis

24-بید سیب زمینی Phthorimea operculella

25-کرم طوقه بر Agrotis ipsilon

26-کرم طوقه بر Agrotis segetum

27-ساقه خوار ذرت Sesamia cretica

28-ساقه خوار ذرت Sesamia nanagrioides

29-مگس خربزه Miopardalis pardalina

30-کفشدوزک خربزه Epilachna chrysomelina

31-کرم سرخ پنبه Pectinophora gossypiella

32-کرم سرخ ثانوی پنبه Pectinophora malvella

33-مگس لوبیا Hylmia cilicrura

34-مگس جالیز Dacus ciliatus

35-مگس خربزه و هندوانه Dacus cucurbitae

- معرفی تعدادی از تله های مورد استفاده در برنامه ردیابی و شكارآفات :

2-1- تله دلتا (Delta trap )

این تله به نحوی تا خورده می شود كه تله به شكل مثلث در می آید. سپس دو سیم مجزا كه در انتهای سیم نگهدارنده وجود دارد در داخل سوراخهای تعبیه شده در قسمت بالائی تله قرار داده می شود به نحوی كه تله توسط سیم نگهدارنده قابل نصب باشد.صفحات چسبناك به طور مجزا در بعضی از انواع تله دلتا یك تكه بوده و به منظور رفع آلودگی محیطی یا مشكل جدا شدن كپسول ،فرمون در داخل تله تركیب شده و آماده مصرف می باشد.قسمت انتهائی تله قرار داده می شود.

2-2- تله بالی ( wing trap)

تله بالی wing trap نیز از نظر كاربرد مانند تله دلتا بوده و به عنوان جایگزین تله های دلتا معرفی شده است. این تله از دو صفحه تشكیل شده كه صفصه زیرین چسبدار بوده و توسط یك رشته سیم به نحوی در كنار هم قرار می گیرند كه تله حالت بالی به خود می گیرد.كپسول فرمون در روی صفحه چسبدار زیرین یا با سیمی در قسمت بالا قرار می گیرد.

2-2-3- تله قیفی( funnel trap)

تله فونل معمولا به رنگ سبز بوده كه از سه قسمت تشكیل شده و شامل یك بدنه سطل مانند در قسمت پائین و یك قسمت قیف مانند و یك صفحه صاف در قسمت بالای آن می باشد.قسمت قیفی شكل در داخل بدنه سطلی قرار می گیرد و در نهایت صفحه صاف روی پایه های تعبیه شده در قسمت بالا قرار می گیرد. سبد مخصوص قرار گرفتن فرمون در سوراخی كه در قسمت بالایی كلاهك تعبیه شده قرار داده می‏گیرد.برای جمع آوری حشرات از آب یا آب مخلوط با پروپیلن گلیكول یا DDVP در قسمت سطلی شكل استفاده می شود.

2-2-4- تله دام (Dome trap) 

این تله از دو قسمت پلاستیكی درست شده است كه پس از روی هم قرار گرفتن تله شگل گنبدی به خود می گیرد. در قسمت بالایی آن محفظه ای جهت قرار دادن سبد مخصوص فرمون تعبیه شده است. كپسول فرمون در فضای خالی سبد قرار داده می شود. برای جمع آوری حشرات از آب یا آب مخلوط با پروپیلن گلیكول یا DDVP استفاده می شود.

2-5- تله مكفیل (Mc phail trap)

این تله از نظر ساختاری مشابه تله دام بوده با این تفاوت كه حالت گنبدی ندارد. این تله همراه با پروتئین هیدرولیزات یا نمك های آمونیوم برای رد یابی مگس های زیتون و همراه با متیل اوژنول جهت شكار مگس هلو بسیار كاربرد دارد. شعاع تاثیر تله های مكفیل با پروتئین هیدرولیزات نزدیك به 20متر است و در فاصله 40متری این تاثیر كاهش می یابد و این تاثیر با رطوبت نسبی كم و دمای بالا، افزایش می یابد.نسبت جنسی مشاهده شده در تله مكفیل همرا با پروتئین هیدرولیزات معمولا 1:1 است.

2-6- تله سرا ترپ ( cera trap)

این تله مخصوص مایع سراترپ بوده و جهت شكار مگس های مدیترانه به كار برده می شود.این تله از دو قسمت بدنه و درپوش تشكیل شده است كه در قسمت بدنه سه سوراخ دایره ای شكل جهت قرار گرفتن سه تیوپ پلاستیكی تعبیه شده است.طراحی تله به گونه ای است كه مگس ها به راحتی وارد تله شده و در داخل مایع مخصوص سراترپ می افتند.تراكم تله در هر هكتار از باغات مركبات جهت شكار انبوه 70-100 عدد می باشد.

میزان مصرف مایع سراترپ 200سی سی در هر تله می باشد.

2-3- انتخاب تله برای شكار پروانه ها

برای شب پره های كوچك نظیر leaf rollers و totrix moth كه انبوهی از پروانه های آفات درختان میوه را تشكیل می دهند تله های انتخابی از نوع Delta trap توصیه شده است.شب پره های مذكور به تدریج روی صفحه چسبدار این نوع تله گرفتار شده و به سرعت شمارش می گردند. بعلاوه این تله ها به آسانی قابل سرویس و نگهداری هستند.

تله بالی wing trap نیز از نظر كاربرد مانند تله دلتا بوده و به عنوان جایگزین تله های دلتا معرفی شده و از نظر بعضی از متخصصین ترجیح داده می شود.

در مورد گونه های بزرگتر نظیر Geometridae ،Lymantridae و Coccidae ورق های چسبدار دلتا به سرعت توسط پروانه ها پر شده و یا به وسیله پولك بال حشرات آلوده می گردند.برای این قبیل شب پره ها مخصوصا وقتی كه دارای جمعیت زیادی هستند تله قیفی funnel trap توصیه شده است.تله مذكور با داشتن یك سطل بزرگ نگهدارنده می تواند به نحو موثری تعداد زیادی از شب پره ها را جمع آوری نماید.در صورتیكه جمعیت شب پره های بزرگتر پایین باشد، تله های دلتا به دلیل داشتن حساسیت بیشتر ترجیح داده می شوند.

تله های قیفی در زمانی كه منطقه مورد نظارت و مراقبت دارای گردو خاك باشد،بایستی مورد توجه قرار گیرند،جمع شدن مقدار زیادی گرد و خاك روی ورقه های چسبدار در تله های دلتا می تواند كارایی آنرا كاهش دهد.

2-4- انتخاب تله برای شكار مگس های میوه (Tephritidae)

- Bactrocera olea مگس زیتون

-Ceratitis capitata مگس میوه مدیترانه ای

- Rhogoletis ceraci مگس گیلاس

- Bactrocera zonata مگس انبه یا هلو

- Dacus cucurbitae مگس جالیز

- وقتی فرمون اختصاصی مگس در دسترس باشد،انتخاب تله به تراكم جمعیت آفت مورد نظر و گاهی به مسئله گرد و خاك منطقه بستگی پیدا میكند.

- در مناطق خشك كه به علت گردو خاك، چسب تله كم اثر می گردد،استفاده از تله های سطلی توصیه شده است.

-در مناطق معتدل و عاری از گردو خاك،جائی كه جمعیت آفت زیاد نمی باشد تله دلتا بواسطه داشتن حساسیت بیشتر ترجیح داده می شوند.اگر جمعیت آفت زیاد باشددر این صورت تله های سطلی به واسطه داشتن ظرفیت بیشتر توصیه شده است.

- موقع استفاده از فرمون اختصاصی مگس ها باید به خاطر داشت كه فقط حشرات نر شكار می شوند.اگر شكار نرها و ماده ها با هم مورد نیاز باشند،تله مكفیلMc phail) ) ویا تله دام (Dome trap )به همراه ماده جلب كننده پروتئین هیدرولیزات توصیه شده است.

-مگس زیتون با تركیبی از تله های چسبدار زرد عمودی Vertical yellow sticky trap به همراه فرمون نظارت و مراقبت می شود.تله فوق به تنهایی نرها و ماده ها را تواما جلب می نماید(به دلیل خاصیت جلب كنندگی رنگ زرد) ولی وقتی همراه با فرمون باشد افزایش قابل ملاحظه ای در شكار نرها (حدود 10 برابر به وجود می آید.همچنین برای شكار مگس زیتون می توان از تله مكفیل به همراه ماده جلب كننده پروتئین هیدرولیزات و یك حشره كش استفاده نمود.

مگس میوه مدیترانه با استفاده از فرمون اختصاصی و تله دلتا نظارت و ردیابی می شود . جهت شكار انبوه می توان از مایع ceratrap همراه با تله های مخصوص سراترپ استفاده كرد.

تله مگس گیلاس، cherry fruit fly trapتله مخصوصی است كه با كاربر د ماده جلب كننده نمك آمونیوم برای شكار مگس گیلاس مورد استفاده قرار می گیرد.

مگس هلو با استفاده از تله Mc phail استاندارد زرد همراه با ماده جلب كننده متیل اوژنول در شكار انبوه مورد استفاده قرار می گیرد.

جهت شكار سایر مگس های میوه Tephritidae تله های گنبدی Dome trapویا تله مكفیل همراه با ماده جلب كننده پروتئین هیدرولیزات توصیه شده است.

2-5- كارت ها و نوار های رنگی

یكی از عوامل مكانیكی موثر در كاهش جمعیت آفات در چهار چوب مبارزه تلفیقی ،استفاده از تله ها ی رنگی چسبنده می باشد. به طور كلی حشرات به رنگهایی كه طول موج آن ها بین 650- 300 نانومتر می باشد عكس العمل نشان می دهند.استفاده از تله های چسبنده یكی از ایمن ترین كم هزینه ترین روشهای مبارزه با آفات می باشد.از كارت ها و نوار های زرد و آبی به تعداد محدود می توان برای رد یابی و به تعداد زیاد تر برای شكار انبوه آفات به خصوص در محیط های بسته مانند گلخانه هااستفاده كرد.

2-5-1- كارت ها ی زرد چسبدار (Yellow sticky traps )

كارت های زرد در ابعاد مختلف وجود دارد و نزدیك به تاج گیاه یا محلی كه بیشترین جمعیت فعال آفت حضور دارد نصب و استفاده می شود.از كارت های زرد چسبنده برای كنترل آفاتی نظیر سفید بالك ها، مگس های مینوز،شته های بالدار ، مگس قارچ ، زنجرك ها و پسیل ها استفاده می شود.زمانی كه از كارت زرد جهت كنترل مگس های مینوز استفاده می شود بهتر است كه به صورت افقی نصب شود.جهت ردیابی تعداد كارت مورد استفاده1 عدد در هر 200مترمربع و جهت شكار انبوه آفات تعداد كارت زرد نصب شده 1 عدد در هر 10 مترمربع تا حداكثر 1عدد در هر 2مترمربع می باشد.در گلخانه ها همزمان با رشد گیاه كارت ها بالا كشیده می شوند.

5-2- كارت ها ی زرد همراه با ماده جلب كننده مخصوص شكار مگس گیلاس(cherry fruit fly trap) این تله در حقیقت كارت های زرد عمودی چسبدار می باشد كه با كاربرد نمك آمونیوم به عنوان ماده جلب كننده جهت شكار مگس های گیلاس مورد استفاده قرار می گیرند.زمان نصب تله قبل از ظهور حشرات كامل در طبیعت می باشدكه بسته به شرایط منطقه ای و اقلیمی متفاوت بوده و غالبا مقارن ماه های اردیبهشت و خرداد می باشد.تله ها در ارتفاع 2-5/1متری از سطح باغ درون تاج درخت وبه سمت حاشیه ها و با فاصله 50 متر از یكدیگر نصب می شوند.تعداد تله مورد استفاده جهت ردیابی آفت مذكور1 تله در هر هكتار و در هر ایستگاه كمتر از 2 تله نباید باشد.

در صورت استفاده جهت شكار انبوه آفت به ازای هر درخت یك تله توصیه شده است.

2-5-3- كارت های آبی چسبدار (Blue sticky traps)

از كارت های آبی جهت كنترل تریپس ها استفاده می شود. محل نصب كارت آبی نزدیك به تاج گیاه می باشد كه همراه با رشد گیاه بالا كشیده می شود.جهت رد یابی آفت 1 عدد كارت در هر 200متربع توصیه شده است. وجهت شكار انبوه در مناطق آلوده با تراكم پایین جمعیت آفت 1 عدد كارت در 20مترمربع و در مناطق خیلی آلوده 1 عدد كارت در هر2متر مربع توصیه شده است.

در باغات حداقل یك كارت به ازای هر درخت نصب می شود.محل نصب كارت در فاصله بین تنه و سر شاخه ها می باشد.

2-5-4- نوارهای زرد و آبی

كار ت های زرد و آبی به صورت رول یا نوار های 100متری جهت استفاده راحت تر بین ردیف های كشت به خصوص در گلخانه ها قبل از كشت یا بلافاصله بعد از كشت در بالای ردیف ها ویا دور تنه و شاخه در ختان كشیده می شود.ازنوار های زرد جهت كنترل زنجره خرما و پسیل پسته و سایر آفات توضیح داده شده در مباحث بالا استفاده می شود.

2 -6- جلب كننده ها (Lure)

یكی از روش های مورد استفاده در بر نامه ردیابی و شكار انبوه آفات استفاده از مواد جلب كننده می باشد. جلب كننده ها در واقع محرك های غذائی ،بینائی و یا جنسی می باشند كه گاهی به تنهائی یا در تركیب با سایر محرك ها و یا سموم در انواع تله ها استفاده می شوند.

2-6-1- پروتئین هیدرولیزات(protein hydrolysate)

پروتئین هیدرولیزات به عنوان یك ماده جلب كننده(محرك غذائی) در به دام اندازی مگس ها به ویژه مگس زیتون مورد استفاده قرار می گیرد.میزان محلول سمی مصرفی در هر تله 500 سی سی می باشد (پروتئین هیدرولیزات 3% + مالاتیون 2 در هزار+ آب). تعداد تله های مكفیل مورد استفاده بسته به تراكم جمعیت آفت متفاوت بوده و به شرح زیر می باشد:

- تعداد تله مكفیل در حالت طغیانی 80 تله در هكتار

- در آلودگی متوسط 35 تله در هكتار

- در آلودگی كم 20 تله در هكتار

6-2- متیل اوژنول(methyl eugenol)

متیل اوژنول نیز به عنوان یك ماده جلب كننده (محرك جنسی) جهت ردیابی و شكار انبوه مگس های نر هلو یا مگس انبه(Bactrocera zonata) همراه با تكنیكال یكی از سموم (مالاتیون تكنیكال) به كار می رود.میزان مصرف متیل اوژنول مسموم 2 سی سی در هر تله می باشد كه در داخل پنبه تزریق می شود و داخل سبد مخصوص تله مكفیل قرار داده می شود..تعداد تله مكفیل مورد استفاده حداقل 5 تله در هر هكتار می باشد.

نحوی تهیه متیل اوژنول مسموم: از سم تكنیكال به میزان 5% به متیل اوژنول اضافه می شود. 2 سی سی از محلول آماده شده داخل پنبه تزریق شده و ذاخل تله قرار داده می شود.


منبع :http://estekhdamnazerin.mihanblog.com/post/792

 

بذر

بذر 

ابزارآلات کشاورزی

ابزار آلات کشاورزی