[ امروز : دوشنبه 23 تیر 1399 ]

عواملی که باعث بروز و گسترش مقاومت می شوند.

عوامل مختلفی در سرعت بروز مقاومت در گونه های مختلف حشرات موثرند ، این عوامل به شرح زیرند .

الف) عوامل ژنتیکی

1- فروانی و غالب بودن آلل های مقاوم ، سرعت بروز مقاومت در یک جمعیت حشره تا اندازه زیادی به وجود ژن های مقاوم در جمعیت بستگی دارد. در جمعیتی از حشرات که سابقه ای از رویایی  با حشره کش ندارند ، نسبت آلل های مقاوم تقریبا" یک درصد میلیون خواهد بود . وقتی این نسبت به یک در صد هزار رسید ، مقاومت شروع می شود . در نسبت یک دهم می توان به کمک بررسی های آزمایشگاهی به وجود مقاوت پی برد و وقتی این نسبت به سه دهم رسید ،کشاورزان در طی عملیات سمپاشی متوجه وجود جمعیت حشره مقاوم در مزرعه می شوند . مدل های ژنتیکی نشان می دهد که افزایش فراوانی ژن های مقاوم در جمعیت و یا افزایش غالب بودن ژن های مقاوم ، تکامل و بروز مقاومت را سرعت می دهد . همچنین اگر یک صفت مقاومت غالب باشد ، مقاومت سریع تر گسترش خواهد یافت .  

2 - سابقه مصرف حشره کش . در بعضی از موارد مصرف یک حشره کش روی یک جمعیت باعث می شود که حشره علاوه بر مقاوم شدن در برابر آن حشره کش به یک حشره کش دیگر هم مقاومت نشان دهد. این حالت را مقاومت تقاطعی می گویند ، این نوع مقاومت به ویژه در مورد حشره کش  های عصبی دیده می شود که در آن یک ژن به دو حشره کش مقاومت نشان می دهد . اگر یک ژن به همه ترکیبات مقاومت نشان دهد، آن را مقاومت چند گانه گویند . در صورتی که این ژن عاملی برای مقاومت به یک گروه حشره کش شود ، آن را مقاومت گروهی می خوانند.

پدیده دیگری که شبیه مقاوت تقاطعی است ، اصطلاحا" شرطی شدن خوانده می شود. بدین معنی که اگر جمعیتی از یک حشره ، به یک گروه حشره کش مثل الف مقاوم شود ، در برابر گروه دیگری مانند ب،سریعتر از نژادی مه سابقه مقاوت (در برابر الف) را ندارد ، مقاومت نشان می دهد . برای مثال حشره مقاوم به دیلدرین به سرعت در برابر کارباریل مقاوم می شود.

3- سازگاری . مربوط به مستعد بودن حشره برای نشان دادن مقاومت تحت فشار حشره کش است ، به طوری که ، اگر فشار حشره کش را از میان بر داریم عامل انتخاب برای جمعیت مقاوم هم از بین می رود . وجود و اندازه هزینه سازگاری نرخ گسترش مقاوت را کاهش خواهد داد.

ب) عوامل زنده

عوامل زنده موثر در گسترش مقاومت را به عوامل زیست شناختی و رفتاری تقسیم کرده اند.

عوامل زیست شناختی عبارتند از :

1- تعداد نسل . معمولا" بروز مقاومت در بین حشرات و کنه های چند نسلی بیشتر دیده می شود . مثلا" کنه تار عنکوبتی که حدود 10 نسل در سال دارد، در بسیاری از موارد مقاومت نشان می دهد. 

2- زادآوری . وقتی زادآوری بالا باشد ف جمعیت بیشتری تشکیل می شود در نتیجه احتمال انتخاب شدن یک جمعیت مقاوم از یک گروه بزرگتر ، بیشتر است . این موضوع به ویژه در تحقیقات آزمایشگاهی مهم است . چون پرورش یک نژاد مقاوم از بین یک جمعیت کوچک ، مشکل انجام می شود .

عوامل رفتاری موثر در گسترش مقاومت به شرح زیرند:

1- تحرک و مهاجرت و درجه جدا افتادن . تحرک و یا مهاجرت باعث کند شدن سرعت بروز مقاومت در حشرات می شود . اگر حشره در یک محل ساکن باشد ، احتمال بروز مقاومت بیشتر است . ولی اگر حشره دارای قدرت پراکنش باشد و بتواند به خارج و یا داخل منطقه سمپاشی شده پرواز کند ، مقاومت به کندی صورت می گیرد . برای مثال چون تحرک سوسک کلرادو کم است و 80%  جمعیت در مزرعه باقی می ماند ، بنابراین مقاومت را زود بروز می دهد . همچنین کنه و شپشک هم زودتر مقاوم می شوند . در جمعیت غیر مهاجر ، افراد زنده مانده مقاوم ، فقط افراد مقاوم را برای جفت گیری پیدا می کنند، بنابراین جمعیتی از افرا بسیار مقاوم هموژن تشکیل می شود. با استدلالی مشابه ، مهاجرت افراد حساس به داخل منطقه ، منجر به تشکیل جمعیت هتروزیگوت و کند شدن بروز مقاومت خواهد شد. 

2- پلی فاژ بودن . احتمال بروز مقاومت در یک حشره پلی فاژ بیشتر است . مثلا" در آفریقای جنوبی مشاهده شده که یک گونه کنه گاوی به علت این که فقط میزبان دارد ، مقاومت را به کندی بروز می دهد . به علت این امر وسعت طیف آنزیم ها در حشره پلی فاژ است . لازم به توضیح است که حشرات منوفاژ و چند خواره هم در صورت قرار گرفتن زیر فشار سم گزینش خواهند شد .

3- پناهگاه . اشاره به حالتی دارد که در آن زنده ماندن بخشی از جمعیت ، در نتیجه قرار گرفتن در پناهگاه و عدم مواجهه با آفت کش است . تاثیر پناهگاه روی گسترش مقاومت به علت وجود افراد حساس در پناهگاه است ف که باعث می شود تا بخشی از جمعیت تیمار شده که وجود پناهگاه به طور معنی داری زمان لازم برای تکامل مقاومت را افزایش می دهد . برای مثال در مورد سوسک کلرادو در مناطق کشت سیب زمینی ،پناهگاه  های کمی از کاربرد آفت کش مصون می مانند و گزینش در سرتاسر فصل رشد ادامه پیدا می کند . چون میزبان های گیاهی جانشین کم بوده و بنابراین بیشتر جمعیت در مزرعه حضور دارند و در هر دو مرحله حشره کامل و لاروی با فشار حشره کش گزینش می شوند .

ج) عوامل کاربردی

عوامل کاربردی موثر در تکامل مقاومت ، شامل عوامل وابسته به آفت کش و کاربرد آن است .

1- دز مصرفی . هنگامی که دز پایینی از یک حشره کش در مزرعه استفاده می شود ، تنها بخشی از جمعیت از بین می رود و افراد حساس در جمعیت باقی می مانند. ولی مصرف دز بالا ف بخش اعظم جمعیت را از پا در می آورد . در این حالت احتمال بروز مقاومت بیشتر است ،

2- پایداری حشره کش مصرفی . استفاده از حشره کش های پایدار برای کنترل حشرات احتمال بروز مقاومت کمتر می شود . بنابراین مقاومت در برابر ترکیبات با دوام نظیر د.د.ت و حشره کش های سیکلودین بیشتر است ،

3-سمپاشی های پی در پی . سمپاشی های پی در پی به ویژه با یک حشره کش احتمال بروز مقاومت را افزایش می دهد . اگر در این سمپاشی ها از ترکیبات متفاوت استفاده شود جمعیت دیرتر مقاوم می شود .

4- سابقه مصرف حشره کش ها در بروز مقاومت در حشرات موثر است .


منبع : سم شناسی آفت کش ها (تالیف دکتر خلیل طالبی جهرمی )

 

 

بذر

بذر 

ابزارآلات کشاورزی

ابزار آلات کشاورزی