[ امروز : پنجشنبه 14 فروردين 1399 ]

ذرت Corn

نام علمي : Zea mays L. ميباشد.
مقدمه ، منشاء و خصوصيات گياهشناسي : ذرت يكي از گياهان بومي آمريكاي مركزي و جنوبي ، چين و هند و از تيره غلات و خانواده گياهان چمني و جنس Zea و داراي گونه هاي زيادي است كه مهمترين آنها mays با 20 = n2 كروموزم مي باشد و بعنوان سلطان غلات نام گرفته، گياهي يكساله گرمسيري ، روز كوتاه، دگرگشن، به شوري خاك حساس (EC = 9/5 ميلي موس عملكرد 50% و 10 ميلي موس 100% كاهش عملكرد داريم) در مرحله جوانه زني بذر مقاوم به شوري و با افزايش درجه شوري جوانه زني به تاخير مي افتد) ريشه افشان ، ساقه آن بسيار محكم بند بند گره دار و ميان تهي و معمولا بدون انشعاب و بطور مستقيم يا راست بوده، گياه يكپايه كه گل نر بصورت سنبله بوده و در انتهاي ساقه گل ماده از محل گره هاي ساقه تشكيل شده و در روي گره ها و زيربرگهاي مياني و دانه از يك ميوه گوشتي و سفت تشكيل شده است و تعداد برگها در روي هر ساقه بين 8 تا 48 عدد (بطور متوسط 12 – 18 عدد برگ دارد) و از نظر طول دوره رشد به سه گروه زودرس، متوسط رس و ديررس تقسيم شده و ارقام زودرس داراي برگ كمتر و ديررس برگ بيشتري دارند و مدت زمان گرده افشاني 4 – 5 روز و طول كامل (ريش ذرت) حدود 50 سانتي متر و به 300 – 900 عدد ميرسد و رنگ آنها طلائي كه بعد از لقاح قهوه اي ميشود و از نظر مصرف به انواع دانه اي، سيلوئي و علوفه اي و داراي انواع (دندانه اي، هندي، شيرين، پاپ كورن، آردي، غلاف دار، مومي ميباشد و به عوامل جوي مانند باد در مراحل اوليه رشد حساس و بدين سبب بايد از ارقام مقاوم و كاشت رديف اول عمود بر جهت باد در نظر گرفته، اما در مرحله رسيدن بادهاي ملايم بسيار مفيد و بادهاي شديد براي زمين هاي سبك و شني بسيار خطرناك و سبب ورس محصول شده ، نسبت به ريزش باران چندان حساس نبوده و بارندگي پس از گل دادن باعث افزايش محصول شده و به نور كافي جهت رشد نياز دارد.
اقليم مناسب : آب و هواي آفتابي گرم و مرطوب (گياه گرمسيري) و از ْ 50 عرض شمالي تا ْ 42 عرض جنوبي رشد مي نمايد و به اختلاف دماي شب و روز حساس (فتوپريوديسم) و در مناطق سرد بايد رقم مقاوم باشد در جاهايي كه شبها يا روزها سرد باشد بعمل نمي آيد يا اينكه رسيدن آن بتاخير مي افتد.
ميزان حرارت مورد نياز جهت رشد و نمو : حداقل درجه حرارت هوا جهت جوانه زني بذر 12 – 15 درجه سانتي گراد و حرارت خاك بيش از 10 درجه سانتي گراد و جوانه زني در حرارت c ْ 6 متوقف و اگر بين 6 – 10 باشد بكندي جوانه زده و 6 – 20 روز طول كشيده تا بذر جوانه زده و ازخاك خارج شود و در
خاكهاي با حرارتc ْ 16 - c ْ 20 اين مدت به 5 – 6 روز تقليل مي يابد. و مناسبترين درجه حرارت طي دوره رشد 20 – 30 درجه سانتي گراد و از 35 درجه سانتي گراد به بالا مشكلاتي از جمله سوختگي برگها، عدم تلقيح و در صورت كمبود رطوبت سبب چروكيده و لاغر شدن دانه ها شده و گلدهي در حرات 18 – 19 درجه سانتي گراد انجام شده و از 1- تا 0 درجه سانتي گراد برگهاي بالائي و 3- تا 1/5- برگهاي مياني و از 4- تا 3/5- درجه سانتي گراد كل گياه آسيب مي بيند و نياز حرارتي گياه (ارقام) در رديفهاي ديررس حدود 2285 – 2300 درجه سانتي گراد و زودرس 1500 – 1800 درجه سانتي گراد ميباشد.
طول دوره رويش : با توجه به نوع رقم 100 – 150 روز (زودرس 100 – 110 روز، متوسط رس 110 – 140 روز ...)
زمان كاشت : وقتي كه سرماي بهاره بكلي از بين رفته باشد در مناطق گرم (خوزستان و ...) وقتي كه درجه حرارت عمق 10 سانتي متري خاك c ْ 8 در اوايل اسفندماه، در مناطق كوهستاني و ارتفاعات (همدان، زنجان) وقتي حداقل حرارت در عمق ده سانتي متري به c ْ 12 برسددر ارديبهشت ماه در مناطق معتدله وقتي كه حرارت در عمق ده سانتي متري بالاتر از c ْ 10 باشد در اواسط خرداد تا اواخر تيرماه (در اصفهان از اواخر ارديبهشت تا اواسط تيرماه)
تناوب زراعي : بعد از گياهان وجيني (سيب زميني، پنبه، چغندرقند) و غلات (گندم و جو) ولي نبايد چند سال متوالي پس از گندم و جو در يك زمين ذرت كاشت زيرا باعث گسترش علفهاي هرز و آفات و بيماريها ميشود مثال مانند شبدر، يونجه، ذرت يا سيب زميني ، ذرت، غلات يا پنبه، يا يونجه چند ساله ، ... ذرت ، گندم يا جو
ارقام مناسب كاشت : ارقام ديررس (سينگل كراس 704 ، سينگل كراس A 46 ، دبل كراس 755 ، دبل كراس 584) در مناطق گرم، متوسط رس (ko6 604 و دبل كراس 790) در اكثر نقاط ايران ، خيلي زودرس (108 .... ) زودرس 301 و... دبل كراس 448 و دبل كراس 370) مخصوصاً در ارتفاعات و مناطق سرد
وزن هزار دانه : 80 – 400 گرم متغير است .
ميزان بذر در يك هكتار : بسته به سيستم كاشت، نوع مصرف ، جنس خاك، ميزان رطوبت متفاوت،
در زراعتهاي مكانيزه خطي توسط بذر افشان 15 – 20 كيلوگرم در هكتار براي تراكم 11بوته در هر متر مربع ، در سيلوئي 25 – 30 كيلوگرم در هكتار و در علوفه اي 25 – 35 و گاهي 30 – 50 كيلوگرم در هكتار
(در زراعت هاي كرتي)
بوجاري و ضد عفوني بذر : بوجاري لازم و جهت ضدعفوني بذر از قارچ كش هاي (زينب، مانب، كاربوكسين تيرام، Arosan ، Atrian به ميزان 300 گرم سم در 100 كيلو بذر و يا سولفات مس (محلول 2/5 در هزار ) را درست كرده و بذرها را در داخل آن ريخته تا ضدعفوني شوند.
عمق نفوذ و نوع ريشه : ريشه هاي اوليه (ريشه هاي اصلي ) به عمق 2 – 3 متري خاك (در شرايط خشك) نفوذ نموده و ريشه هاي ثانوي (جانبي) كه در عمق 2 – 3 سانتي متري خاك نفوذ مي نمايند و حدود 15 – 20 عدد ميباشند بعلاوه ريشه هاي نوكي (3 – 4 عدد بوده كه عمر آنها كوتاه است) و ريشه هاي هوايي كه از بند اول و دوم ايجاد شده و در حفظ تعادل گياه مؤثرند و داراي كلروفيل بوده و به تغذيه گياه كمك مي نمايند و پس از گرده افشاني رشد رويشي ريشه متوقف ميگردد و در زمان گلدهي 25 – 30 درصد از وزن كل گياه را ريشه تشكيل داده و با توجه به عدم قدرت نگهداري ريشه هاي نگهدارنده خاكدهي پاي بوته ها ضروري است و در شرايط تراكم بالا رشد ريشه سطحي خواهد شد .
ارتفاع گياه : ارتفاع گياه از 2 – 5 متر متغير در ارقام زودرس كمتر از 90 سانتي متر ميرسد ساقه فاقد پنجه (مي تواند از 1 – 10 عدد پنجه توليد نمايد) ولي به سنبله نمي روند و داراي 2 – 6 سانتي متر ضخامت و بند بند بوده و ميانه تهي و داراي 10 – 20 گره كه در هر گره يك برگ تشكيل شده كه هر چه تعداد گره ها بيشتر باشد مرحله رويشي طولاني تر بوده و برگ داراي پهنك و غلاف و زبانك ميباشد و تعداد آنها به 8 – 38 عدد رسيده و طول برگها 15 – 30 و گاهي به به 150 سانتي متر هم ميرسد.
خاك مناسب كاشت : داراي عمق كافي و قابل نفوذ، نرم و تهويه مناسب و از نظر آهك و هوموس غني با حرارت كافي (مانند خاكهاي آهكي هوموسي ، رسي شني هوموسي، رسي شني) و زمينهاي مردابي و سرد ، خاكهاي سبك (شني) و ضعيف، يا خيلي سنگين (رسي) و خاكهاي شور براي كاشت ذرت مناسب نبوده و خاكهاي شني يا رسي را مي توان با دادن كود سبز يا حيواني اصلاح نمود. و PH مناسب رشد 5/5 – 7/5 ميباشد.
روش كاشت : هيرم كاري، خشكه كاري، كشت رديفي و روش هيرم كاري بهتر از خشكه كاري بوده زيرا تلفات بذر كمتر و مزرعه بطور يكنواخت سبز ميشود.
تهيه و آماده كردن زمين، فاصله رديفها و فاصله بوته هاي روي رديف : اگر مزرعه در سال قبل زير كشت بوده پس از برداشت محصول شخم سطحي زده و اواسط پاييز كود حيواني به ميزان 40 تن در هكتار در مزرعه پاشيد و شخم عميق 25 – 30 سانتي متر آنها را با خاك مخلوط نموده تا بهار زمين به همين حال رها شده در طول مدت زمستان قسمتي از كود حيواني پوسيده شده و يخبندانهاي زمستان كلوخه ها را خرد و در بهار بازدن ديسك، هرس (تيلر) و ماله بستر را كاملا يكنواخت و عاري از كلوخ شده و فاصله خطوط كاشت 70 – 95 سانتي متر و فاصله روي رديف ها 15 – 20 سانتي متر و جهت مبارزه با كرم طوقه بر، كارادرينا و ... از سموم مختلف مانند (آلدرين ...) به نسبت 3 – 4 كيلوگرم در هكتار زمين را ضد عفوني نموده و سپس اقدام به كشت كرد و چنانچه بخواهيم در بهار بلافاصله پس از كشت قبلي (گندم يا جو) ذرت بكاريم يك شخم متوسط پس از برداشت محصول قبلي زده و سپس كودهاي فسفاته و پتاسه در زمين هاي رسي و در زمينهاي شني به انضمام كودهاي فسفاته و پتاسه ، در حد پنجاه كيلوگرم كود ازته در زمان كاشت به زمين داده و سپس ديسك و دندانه ها و ماله مي زنيم و آنگاه اقدام به كاشت ذرت مي نمائيم. نكته اينكه جهت مبارزه با علفهاي هرز در زمان كاشت ميتوان از اراديكان.... به نسبت 4 – 6 ليتر در هكتار استفاده نمود.
نياز كودي : براساس آزمون خاكشناسي، اما بطور ميانگين با توجه به نوع خاك و شرايط اقليمي از 10  – 40 تن كود حيواني همراه با شخم پائيزه (كود حيواني بدليل از بين رفتن مواد ازته آن نبايد در سطح مزرعه بماند) يا كودهاي سبز با اضافه نمودن كمپوست 2 – 3 تن در هكتار به همراه كودهاي فسفره (سوپر فسفات يا فسفات آمونيوم به ميزان 150 – 250 كيلوگرم (70% كود فسفره از مرحله تلقيح تا زمان تشكيل دانه ها جذب و در صورت كمبود فسفر تلقيح خوب انجام نشده و عملكرد دانه كاهش مي يابد) و كودهاي پتاسه (170 – 300 كيلوگرم در هكتار) كه جذب آنها زودتر از فسفر زمان جوانه زدن تا 200 روز بعد از گلدهي كه كودهاي
فسفره و پتاسه را بايد قبل از كاشت داده و كودهاي ازته به ميزان 300 – 350 كيلوگرم كه زمانهاي دادن كود ازته (هنگام كاشت در زمين هاي شني يادر صورت كاشت دير هنگام) ، مرحله تشكيل ساقه (30 – 40 سانتيمتر شدن ساقه) ، پيدايش گل آذين (دو هفته قبل از گلدهي) و 4 – 3 هفته پس از گلدهي) كه كمبود ازته مخصوصا در زمان تشكيل گل آذين و پر شدن دانه ها حساسترين مرحله از نظر توليد عملكرد دانه ميباشد و كودهاي منيزيم 60 – 80 كيلوگرم در هكتار، و به كمبود روي نيز حساس (نوارهاي كم رنگ در سطح برگ ظاهر و انتهاي فوقاني آن خطوط قرمز ظاهر ميگردد)
عمق كاشت بذر : بسته به نوع خاك ، ميزان رطوبت، روش كاشت، وسيله كاشت، و درشتي و ريزي بذر از
2/5 – 6 سانتي متر متغير است (خاك سنگين 2/5 سانتي متر و متوسط 4 – 5 سانتي متر، سبك 6 سانتي متر)
تعداد بوته در يك هكتار : در شرايط زراعي متوسط در رقم خيلي زودرس 85 – 90 هزار بوته، رقم زودرس 75 – 80 هزار بوته، نيمه زودرس 70 – 75 هزار بوته، ديررس 65 – 70 هزار بوته در هكتار مي باشد .
طريقه آبياري : نشتـــي
ميزان آب مصرفي در طول رشد : بسته به نوع خاك و شرايط اقليمي (ميزان بارندگي ساليانه كه جهت رشد 500 – 700 ميلي متر در مناطق گرمسيري ، بدون آبياري به 1000 ميلي متر بارندگي نياز است ) اما بطور متوسط نياز آبي ان 4500 – 6500 متر مكعب در هكتار مي باشد.
دور آبياري و زمانهاي حساس به آبياري : بسته به شرايط جوي و مقدار رطوبت خاك هر 7 – 12 روز يكبار و در تابستان 5 – 7 روز يكبار و حساس ترين مراحل آبياري (1- در مرحله جوانه زني بذر 2- مرحله توليد ساقه 3- مرحله پيدايش گل نر 4- مرحله پيدايش گل ماده 5 - مرحله تشكيل دانه ها 6- مرحله شيري شدن دانه ) كه مرحله توليد گل و گرده افشاني نياز آبي بيشتر از ساير مراحل است.
سله شكني ، وجين، تنك كردن و واكاري : در كاشت رديفي جهت حذف علفهاي هرز (وجين كرده) اگر بذر خوب بوجاري شده و ميزان علف هرز در زمين كمتر باشد وجين در دو مرحله اول و ارتفاع 15 – 20 سانتي متري و دومين مرحله 25 – 35 سانتي متري و با استفاده از كولتيواتور و در غير اينصورت 3 تا 4 بار (اولين مرحله 5 – 7 سانتي متري، دومين مرحله 10 – 15 سانتي متري ، سومين مرحله 15 – 25 سانتي متري و آخرين مرحله 30 – 45 سانتي متري) با استفاده از كولتيواتور كه در زمان وجين خاكدهي پاي بوته ها جهت تشكيل ريشه هاي نابجا و افزايش مقاومت گياه و جلوگيري از ورس و تهويه خاك (زمان خاكدهي پاي بوته ها وقتي است كه ارتفاع آنها به 50 – 100 سانتي متر رسيده باشد) و انجام عمل سله شكني همزمان با وجين انجام مي شود.
و در كاشت رديفي در صورت تنظيم بودن دستگاه رديف كار ذرت و رعايت فاصله روي رديف نياز به تنك كردن ندارد و اگر تعداد بوته ها در واحد سطح زياد باشد زماني اقدام به تنك كردن كرده كه ارتفاع بوته ها به 30 سانتي متر رسيده و فواصل خطوط 25 – 50 سانتي متر در نظر مي گيرند و پس از تنك كردن بلافاصله بايد جهت استقرار بهتر بوته ها آبياري نمود.
زمان كنترل علفهاي هرز با علف كش هاي شيميائي : قبل از كاشت آترازين 1/5 – 5 كيلوگرم در هكتار ، پاراگوات 0.6 – 3 كيلوگرم در هكتار ، اراديكان (4-6 ليتر در هكتار) قبل از كاشت در سطح خاك پاشيده به عمق 5 – 7 سانتي متر ديسك زده شود ، سيمازين ، گزاگارد (قبل از توليد جوانه و خروج آن) ، سافيكس 2 درصد (5 ليتر جهت كنترل يولاف وحشي) ، بوتيلات (نازك برگها)، دي كامبا (پهن برگها) ، آونج (يكساله پهن برگ) ، توفوردي 1/5– 1 ليتر در هكتار (پهن برگها)
مهمترين علفهاي هرز مزارع ذرت : تاج خروس، يولاف وحشي، دو دندان ، نوعي گل گندم، سلمه تره، كاسني، مرغ، اويارسلام، گاوزبان، سوروف، منداب، نعناء آبزي، ارزن وحشي، تاج ريزي، قياق، شاه پسند يكساله، توق و ...
آفات و بيماريها : آفات مهم شامل : شب پره زمستاني (آگروتيس يافنج) ، برگخوار چغندرقند (كارادرينا)، پروانه گاما، كرم غوزه (هليوتيس) پروانه تك نقطه اي برنج، پروانه ساقه خوار ذرت، پروانه ساقه خوار نيشكر ، برگخوار غلات، ملخ ها، آبدزدك، شته ها، كلاغ و ...
بيماريهاي مهم شامل : بيماريهاي قارچي، سياهك ذرت، پوسيدگي ذرت، لكه برگي ذرت ، پژمردگي باكتريائي ذرت، موزائيك كوتولگي ذرت و ...
مراحل رشد پس از تلقيح : 1- مرحله شيري ماده خشك (20 درصد بتدريج تا 40% افزايش مي يابد تا 20 روز بعد از تلقيح ادامه مي يابد 2- مرحله خميري (ميزان ماده خشك تا 50% ميرسد و رنگ سبز به زرد تبديل تا آخر مرحله ماده خشك تا 60%) 3- مرحله رسيدن : 45 روز بعد از عمل لقاح ماده خشك به 65% رسيده و دانه به سختي با ناخن خط برمي دارد و 5 روز بعداز سخت شدن، دانه نبات كاملاً زرد ميشود. و دانه مي رسد در اين موقع حدود 25% آب دارد.
زمان برداشت : بستگي به مصرف گياه دارد برداشت ذرت علوفه اي قبل از گل دادن و تشكيل ميوه، يا زماني كه يك سوم مزرعه به گل نشست، برداشت ذرت سيلوئي قبل از زرد شدن برگها زماني كه برگها و ساقه ها سبز هستند يعني وقتي رطوبت دانه ها 38 – 42 درصد و ساير اندامها 65 – 75 درصد هستند (دانه ها حالات خميري داشته باشد)، برداشت دانه اي معمولاً 50 – 60 روز بعد از گلدهي وقتي كه برگها و ساقه هاي زرد شده و رطوبت دانه ها در زمان برداشت 20% و جهت جلوگيري از خطر از بين رفتن قوه ناميه آنها را خشك كرده البته با كمباين رطوبت كمتر از 20 درصد باشد و اگر با بيكر برداشت ميشود رطوبت آن از 25 درصد كمتر نبايد باشد زيرا موجب ريزش دانه ها در هنگام برداشت ميشود. و در اصفهان زمان برداشت بصورت دانه اي اوايل شهريور تا اواسط مهرماه انجام ميشود.
علل پوكي دانه ذرت : رقم، درجه حرارت بالا، كمبود رطوبت، مواد غذائي (فسفر) بخصوص عناصر كم مصرف، آفات و بيماريها و عمل تلقيح از پايين به بالا انجام مي شود.
طريقه برداشت : با دست (داس)، ماشين درو يا كمباين مخصوص (Chiller) ميوه را از بوته كنده دانه ها را هم از مخروط جدا مي نمايند جهت دانه و دستگاه چاپر جهت (علوفه)
عملكـــرد : ذرت علوفه اي 40 – 50 تن در هكتار ، سيلوئي 50 – 100 تن در هكتار، دانه اي 5 – 10 تن در هكتار، با 15% رطوبت و هر بلال 250 – 400 دانه وزن بلال با پايه بدون دانه 15 – 25 درصد وزن كل و دانه جنين نسبتاً بزرگي دارد كه حدود 12 – 14 درصد وزن كل دانه را تشكيل ميدهد.
مصارف محصول : در تغذيه انسان، حيوانات (علوفه سبز : در تغذيه گاوهاي شيري و گوشتي و پرورشي و از كنجاله و آرد در دامداريها) – آرد چوب بلال) ، پرندگان (گوشتي و تخمگذار) ، تهيه نشاسته، مصارف صنعتي (كاغذسازي ، مقوا سازي، تهيه كاغذ ديواري، انواع كف پوش)، در روغن كشي، تهيه گلوتن خوراكي، صنايع پلاستيك سازي (ظرفهاي يكبار مصرف كه خود آن هم قابل خوردن است) ، تهيه ورني، صابون سازي، داروسازي ، تهيه غذاي كودكان، توليد كاغذهاي روغني، در رنگرزي از نشاسته آن استفاده، در صنايع الكل گيري ، تهيه مالت، تهيه سيلاژ، دكسترين، نيتروگليسيرين، فورفورال و ...
انبار داري : جهت نگهداري بذر در انبار پس از برداشت و كاهش درصد رطوبت در اثر نور آفتاب يا دستگاه خشك كن با رطوبت 12 – 14 درصد در انباري كه از نظر تهويه ، وجود آفت ... مناسب باشد تا 12 سال بذر قوه ناميه خود را حفظ مي نمايد و نكته اينكه دانه هايي كه 15 درصد رطوبت داشته باشند در حرارت 48 درجه سانتي گراد قوه ناميه خود را حفظ كرده و از بين نمي روند .

تهيه كننده :
عباس محمد بيگي :كارشناس زراعت و اصلاح نباتات
مديريت جهاد كشاورزي شهرستان اصفهان

منابع:

باغباني جلد سوم سبزي كاري – تأليف مهندس حسن شيباني
بيماريهاي ذرت و راهنماي شناسايي آنها در مزرعه (نشريه ترويجي) – مترجم : فرحروز ايماني انتشارات معاونت آموزش و ترويج .
نشريه : كودهاي شيميايي و آلي در افزايش توليد ذرت در ايران : نگارش سيد علي محمد زارعي نشريه فني شماره 7 انتشارات معاونت آموزش و تجهيز نيروي انساني تات .
حفظ نباتات 3 – ناشر حفظ نباتات تهيه كننده مركز آموزش و ترويج زراعت4 – انتشارات سازمان آموزش كشاورزي سابق – مركز آموزش كشاورزي كرج

سبزي كاري – تهيه كننده : محمد مشيري
توليد سبزي : ترجمه دكتر مصطفي مبلي ، دكتر بهمن پيراسته – انتشارات دانشگاه صنعتي اصفهان
نقش ريز مغزيها در افزايش عملكرد و بهبود كيفيت محصولات كشاورزي : نگارندگان : دكتر محمد جعفر ملكوتي و ...
آفات گياهان زراعي ايران – دكتر ابراهيم بهداد
گياهان زراعي : تأليف دكتر هادي كريمي – انتشارات دانشگاه تهران .
توليدمحصولات زراعي – ترجمه وتدوين عوض كوچكي ، حميد خياباني ، غلامحسين سرمدنيا ،
ذرت : تهيه كنندگان : محمد حسين سبزي و همكاران – انتشارات مديريت آموزش و ترويج

 

بذر

بذر 

ابزارآلات کشاورزی

ابزار آلات کشاورزی