[ امروز : يكشنبه 17 فروردين 1399 ]

بررسي جوانه زني بذر و رشد گياهچه بادمجان تحت تأثير عصاره حلالهاي مختلف برگ اكاليپتوس

بررسي جوانه زني بذر و رشد گياهچه بادمجانSolanum melongena L.))تحت تأثير

عصاره حلالهاي مختلف برگ اكاليپتوس Eucalyptus globulus Lobill.)) 

محمود دژم1، صديقه سادات خالقي2* و رضا عطااللهي1 

1فسا، دانشگاه آزاد اسلامي واحد فسا، دانشكده كشاورزي 

2اصفهان، دانشگاه صنعتي اصفهان، دانشكده كشاورزي، گروه علوم باغباني  تاريخ دريافت: 14/7/92  تاريخ پذيرش: 6/11/93  چكيده 

به منظور بررسي تأثير دگرآسيبي غلظتهاي مختلف عصاره هاي برگي گياه اكاليپتوس (E. globulus) بر جوانه زني و رشد گياهچه بادمجان رقم محلي جهرم، پژوهشي به صورت فاكتوريل در قالب طرح كاملاٌ تصادفي با 3 تكرار انجام شد.  تيمارها شامل 5 نوع عصاره آبي، متانولي، اتيل استاتي، استوني و بنزني برگ اكاليپتوس و غلظتهاي مختلف هريك از اين عصاره ها در 5 سطح 0، 25/1، 5/2، 5 و 10 گرم بر ليتر بودند. در پايان آزمايش صفات مربوط به جوانه زني و رشد گياهچه شامل درصد و سرعت جوانه زني، طول  ريشهچه و  ساقهچه، وزن تر و خشك گياهچه ها  اندازهگيري شد. نتايج نشان داد كه اثر بازدارندگي با غلظت عصاره ها در ارتباط بود به طوري كه غلظتهاي بيشتر اثر بازدارندگي قويتري بر  جوانهزني و رشدگياهچه هاي بادمجان داشتند. نتايج همچنين نشان داد  در تمام موارد عصاره اتيل استاتي بيشترين تأثير منفي را بر  جوانهزني و رشد گياهچه هاي بادمجان داشت در حالي كه در عصاره آبي و پس از آن عصاره استوني بيشترين درصد و سرعت  جوانهزني و بيشترين رشد گياهچه مشاهده شد.  

واژه هاي كليدي: خانواده مورد، علف هرز، دگرآسيبي، متانول، استون، بنزن، اتيل استات، آب   * نويسنده مسئول، تلفن: 09173369020 ، پست الكترونيكي:  آدرس ایمیل جهت جلوگیری از رباتهای هرزنامه محافظت شده اند، جهت مشاهده آنها شما نیاز به فعال ساختن جاوا اسكریپت دارید


مقدمه 

پديده دگرآسيبي به همه انواع برهمكنشهاي شيميايي (مفيد يا مضر، تحريكي يا بازدارندگي) موجود در بين گياهان و ميكروارگانيسم  اطلاق مي شود. مواد آللوشيميايي كه توسط گياه توليد مي گردند ممكن است به صورت توليد مواد فرار، شستشو از برگها، ترشح از ريشه يا تخريب اندامهاي مرده گياه بر گياهان مجاور اثر بگذارند (14، 24 و 31). توليد مواد آللوشيميايي تحت تأثير عوامل محيطي مانند پتانسيل آب محيط، دما، كيفيت و شدت نور، رطوبت خاك، مواد غذايي، ميكروارگانيسم هاي خاك، تنشهاي مختلف زيستي و غير زيستيو عوامل ديگر قرار مي گيرند (21). مواد آللوشيميايي فرآيندهاي فيزيولوژيكي و شيميايي گياهان نظير جوانه زني و رشد، فتوسنتز و تنفس، تقسيم سلولي، رشد القاء شده با جيبرلين و اكسين و فعاليتهاي آنزيمي را تحت تأثير قرار  ميدهند (24 و 28).

اكاليپتوس درختي     هميشهسبز و سريع الرشد از خانواده

مورد((Myrtaceae و بومي جنوب شرق استراليا  ميباشد (26). اين گياه بيش از يكصد سال پيش وارد ايران شد و در مناطق جنوبي كشور كه براي پرورش آن مناسب بود كشت گرديد. همچنين گونه هاي مختلفي از اكاليپتوس در حدود سال 1310 شمسي وارد ايران شده و در مناطق شمالي كشور كشت گرديد (5). Burtons گياه شناس استراليايي نشان داد كه در بين درختان  مختلف در مطالعه وي، اكاليپتوس داراي بيشترين اثر بازدارندگي بر جوانه زني و رشد رويشي گياهان مختلف بود (23). Reigosa و همكاران (2000) نشان دادند اكاليپتوس گونه E. globulusداراي بيشترين اثر آللوپاتيك بر علفهاي هرز و بيشترين تعداد مواد آللوشيميايي مي باشد (30). E.  globulusمحتوي 5/3 درصد اسانس و منبع غني از مواد شيميايي شامل فلاونوئيدها، آلكالوئيدها، تاننها و پروپانوئيدها است كه در برگ، ساقه و ريشه اين گياه وجود دارد (16). در تحقيقات Akolade و همكاران (2012) اسانس حاصل از برگهاي خشك E. globulus به وسيله دستگاه كروماتوگرافي گازي متصل به طيف نگارجرمي ((GC/MS تجزيه و 16 تركيب در آن شناسايي شد كه  اصليترين تركيب آن 1و8 سينئول بود (10). مواد آللوشيميايي مترشحه از گياه در بسياري فرآيندهاي بيولوژيك از جمله توقف جذب مواد غذايي، كاهش تقسيم و بزرگ شدن سلول، كند كردن فرآيندهاي تنفس، فتوسنتز و فعاليتهاي آنزيمي نقش دارند كه در نهايت به كاهش رشد گياهان منجر خواهد شد (8، 18، 25 و 33).

يكيازروشهايزيست سنجيكهدرسطحوسيعي برايمطالعهآللوپاتي به كار ميرودتهيهعصارهازبرگ، ريشهياسايرقسمتهايگياهومطالعهتأثيرآنهابر جوانهزنيبذرورشدگياهچه هادرظروف پتريديشمي باشد. هرچند در رابطه با پتانسيل دگرآسيبي اكاليپتوس بر بادمجان پژوهشي صورت نگرفته است اما نتايج تحقيقات متعدد نشان  ميدهد كه عصاره اين گياه در بسياري موارد داراي اثرات دگرآسيبي قوي بر ديگر گياهان بوده است. به عنوان مثال ابراهيمي كيا (1379) اسانس برگ اكاليپتوس E. )(camaldulensis را مهاركننده جوانه زني و رشد  دانهرستهاي  ترهتيزك، سوروف، جو، گوجه فرنگي و ذرت معرفي كرد (1). El-Darier در سال 2002 گزارش كرد كه عصاره اكاليپتوس (E. rostrata) با غلظت 5 درصد سبب كاهش درصد جوانه زني و فاكتورهاي رشد باقلا و ذرت گرديد (20). عصاره هاي اكاليپتوس گونه E.

camaldulensis  در غلظتهاي 5 و 10 درصد سبب كاهش جوانه زني و رشد  گياهچههاي گوجه فرنگي گرديدند اما غلظت 1 درصد اثر بازدارندگي معني داري نداشت (22).

Khan و همكاران (2008) در پژوهشي اثرات آللوپاتيك عصاره هاي آبي (غلظتهاي 10، 15 و 20 درصد) اكاليپتوس گونه E. camaldulensis  را بر  جوانهزني و رشد گياهچه هاي 12 رقم گندم بررسي نمودند. نتايج آنها نشان داد كه عصاره هاي آبي در تمام غلظتهاي مورد بررسي داراي تأثير بازدارندگي بر جوانه زني ارقام گندم بود و اين تأثير نسبت به شاهد در تمامي ارقام معني دار بود. همچنين وزن تر و خشك  گياهچههاي ارقام گندم در غلظتهاي مختلف عصاره هاي آبي نسبت به شاهد كاهش معني داري يافت و با افزايش غلظت عصاره ها اثرات بازدارندگي بيشتر شد (26). در پژوهشي ديگر عصاره برگي گياه اكاليپتوس باعث بازدارندگي جوانه زني بذر و كاهش طول  ريشهچه و ساقه چه خيار گرديد و با افزايش غلظت عصاره از 1 درصد به 10 درصد شدت اين بازدارندگي بيشتر شد به طوري كه تيمار 10 درصد عصاره سبب 41 درصد كاهش جوانه زني و كاهش رشد ريشه و شاخساره گرديد (11). سخايي و همكاران (1388) نيز نشان دادند عصاره متانولي برگ E.

camaldulensis سبب بازدارندگي جوانه زني و كاهش طول ريشه چه و  ساقهچه و همچنين كاهش وزن تر و خشك گندم گرديد (2). عصاره برگ، ريشه و ساقه E. globulus رشد و جوانه زني گندم، ذرت و نخود را مهار كرد (17).

با توجه به اينكه در مناطق جنوبي ايران اكاليپتوس به طور گسترده به عنوان بادشكن در اطراف مزارع مختلف ازجمله بادمجان كاشته ميشود بنابراين بررسي تأثير اكاليپتوس بر بادمجان اهميت پيدا مي كند تا با تعيين شدت دگرآسيبي اكاليپتوس بر آن رقم بادمجان امكان كشت در آن مزرعه بررسي گردد.اگرچه مقالات متعددي در رابطه با بازدارندگي اكاليپتوس وجود دارد ولي در بيشتر مقالات به تأثير اسانس وعصاره آبي اكاليپتوس پرداخته شده است  حال آنكه در اين پژوهش تأثير 5 نوع حلال مختلف براي تهيه عصاره مقايسه گرديده است. به طور كلي هدف از اين تحقيق بررسي پتانسيل  دگرآسيبي عصاره هاي مختلف برگ اكاليپتوس (E. globulus)  با غلظتهاي مختلف بر جوانه زنيو رشد گياهچه بادمجان رقم محلي جهرم بود.

مواد و روشها 

برگهاي درخت اكاليپتوس از باغ گياه شناسي دانشگاه آزاد اسلامي واحد فسا در بهار سال 1390 جمع آوري شد.

 سپس برگها در سايه خشك و به وسيله آسياب برقي پودر شدند. براي تهيه عصاره ابتدا 500 گرم از برگهاي پودرشده اكاليپتوس توزين و به نسبت 1 به 5 (500 سي سي) با حلالهاي مختلف (آب، متانول، بنزن، اتيل استات و استون) مخلوط و به مدت 1 ساعت روي شيكر قرار داده شدند.

سپس نمونه ها در يخچال در دماي 4 درجه سانتي گراد به مدت 24 ساعت نگهداري و مجدداً به مدت 1 ساعت روي شيكر گذاشته شدند و سرانجام با استفاده از پمپ خلاء، قيف بوخنر و كاغذ واتمن شماره 42، عصاره حلالهاي مختلف تهيه و در مرحله بعد با استفاده از دستگاه روتـاري اواپـراتور مدل RV 10  ساخـت كمپــانيIKA  آلمـان محاسبه گرديد توسط پـمـپ خلاء كه به دستگاه روتاري اوپراتور وصل بود،  عصارهها كاملاً خشك شده و وزن و درصد استحصال عصاره ها محاسبه شد (جدول 1). در اين مرحله از 5 نوع حلال آب مقطر، متانول، استون، بنزن و اتيل استات استفاده شد. سپس براي هر نوع عصاره غلظتهاي 0، 25/1، 5/2، 5 و 10  گرم بر ليتر تهيه شد.  

 

جدول 1- ميانگين درصد استحصال عصاره حلالهاي مختلف

اكاليپتوس

                                  درصد ميانگين 

نوع حلال

          12/89                              

متانول 

           6/45                               

استون 

           4/36                                         

اتيل استات

           3/52                               

بنزن 

            9/77                              

آب 

ميزان فنول كل نيز در عصاره هاي مختلف برگ اكاليپتوسبا روش فولين سيوكالتيو Folin-Ciocalteau)) اندازه گيري شد (19و29). بدين ترتيب كه ابتدا 200 ميكروليتر از هر عصاره با 1000 ميكروليتر معرف فولين 10 درصد مخلوط شده و بعد از 6 دقيقه 800 ميكروليتر كربنات سديم 10 درصد به آن اضافه گرديد. نمونه ها براي مدت 90 دقيقه در دماي اتاق در تاريكي نگه داشته شدند.

سرانجام ميزان جدب نمونه ها در طول موج 765 نانومتر قرائت گرديد و نتايج به صورت ميلي گرم معادل اسيد گاليك بر ليتر بيان شد (جدول 2).  

جدول 2 - ميزان فنول كل (ميلي گرم معادل گاليك اسيد بر ليتر) در عصاره هاي 1 درصد برگ اكاليپتوس 

               ميزان فنول كل (ميلي گرم بر ليتر) 

نوع عصاره 

                   108/44                      

عصاره متانولي 

                    98/47                       

عصاره استوني 

                   124/51                                

عصاره اتيل استاتي

                   102/40                      

عصاره بنزني 

                    86/11                       

عصاره آبي

                     6/01                        

  (0/05)LSD

به منظور بررسي تأثير عصاره هاي مختلف برگ اكاليپتوس برجوانه زني و رشد گياهچه بادمجان رقم محلي جهرم، ابتدا بذرهايبادمجان رقم محلي جهرم بهمدتدهدقيقهدرآبژاولدهدرصدضدعفونيشدهوسپسچندينبارباآبمعموليو سرانجامباآبمقطرشستهشدند.پسازضدعفوني تعداد 20عددبذرتقريباًهمشكلوهم اندازهبا فاصلهمساويازيكديگردرون پتريهايشيشه ايقرار داده شد و 5 سي سي از هر محلول روي آنها ريخته شد.

نمونه هاي كشت شده در اتاقك رشد با دماي 24 درجه سانتي گراد و در تاريكي نگهداري و به فاصله زماني 24 ساعت تعداد بذرهاي جوانه زده شمارش و يادداشت برداري شد. در پايان روز چهاردهم صفات درصد و سرعت جوانه زني، طول ريشه چه، طول ساقه چه، وزن تر و خشك گياهچه ها اندازه گيري شد. اين پژوهش به صورت فاكتوريل در قالب طرح كاملاً تصادفي انجام شد و براي هرتيمار سه تكرار درنظر گرفته شد. داده ها با استفاده از نرم افزار MSTAT-C تجزيه واريانس شدند و ميانگينها با آزمون LSD در سطح 5 درصد مقايسه شدند. 

نتايج 

اثر غلظتهاي مختلف عصاره هاي برگ اكاليپتوس بر درصد و سرعت جوانه زني بادمجان رقم محلي جهرم: در اين پژوهش، بين عصاره حلالهاي مختلف، غلظتهاي مختلف عصاره هاي برگ اكاليپتوس  و برهمكنش نوع حلال

جدول 3- تأثير عصاره هاي حلالهاي مختلف برگ اكاليپتوس بر خصوصيات جوانه زني و رشد گياهچه هاي بادمجان رقم محلي جهرم

              وزن خشك

 گياهچه

 (ميلي گرم)

وزن تر گياهچه(ميلي گرم)

       طول ساقه چه

 (ميلي متر)

           طول            ريشهچه

 (ميلي متر)

       سرعت جوانه زني

 (تعداد در روز)

درصد جوانهزني

 نوع حلال

1/52

20/57

20/47

8/18

1/07

43/67

 متانول

1/61

27/51

25/33

10/73

1/43

53/00

 استون

0/53

8/67

7/23

3/44

0/40

16/00

 اتيل استات

1/29

20/79

15/39

7/99

1/13

36/33

 بنزن

1/40

41/00

50/95

22/49

1/98

76/33

 آب

0/30

3/02

0/43

0/25

0/1160

13/92

LSD (0/05)

 

وغلظت عصاره اختلاف معني داري درسطح 1 درصدمشاهده گرديد. از بين عصاره حلالهاي مختلف، عصاره آبي و پس از آن عصاره استوني بيشترين درصد و سرعت جوانه زني را نشان دادند درحالي كه عصاره اتيل استاتي درمقايسه با سايرعصاره ها كمترين ميزان خصوصيات جوانه زني را نشان داد به طوري كه درصد جوانه زني حاصل ازعصاره اتيل استاتي تنها 16درصد و درصد جوانه زني حاصل ازعصاره آبي 33/76 درصد بود (جدول3). 


نتايج نشان داد كه هرچه بر غلظت عصاره افزوده شود درصد جوانه زن ي بذر بادمجان كاهش مي يابد. به طوري كه غلظت 10 گرم بر ليتر عصاره كمترين درصد جوانه زني را نشان داد. اختلاف جوانه زني بين شاهد وغلظت 25/1 گرم بر ليتر 33/26 درصد بود درحالي كه با افزايش غلظت عصاره به 10 گرم بر ليتر اين اختلاف به 33/54 درصد افزايش يافت. مشابه اين نتايج براي سرعت جوانه زني نيز مشاهده شد به طوري كه با افزايش غلظت عصاره، سرعت جوانه زني كاهش يافت. غلظت 10 گرم بر ليترعصاره سرعت  جوانهزني را نسبت به غلظت 25/1 گرم بر ليتر بيش از دو برابر كاهش داد (جدول4).  

درتمامي حلالها با افزايش غلظت عصاره درصد جوانه زني كاهش يافت. به طوري كه بيشترين درصد جوانه زني در شاهد و كمترين آن در غلظت 10 گرم بر ليتر عصاره مشاهده شد. همين وضعيت در سرعت جوانه زني نيز مشهود بود. به طور كلي بيشترين درصد و سرعت

جوانه زني درعصاره هاي آبي، بنزني و استوني با غلظتهاي شاهد مشاهده گرديد و كمترين اين خصوصيات در عصاره اتيل استاتي مشاهده شد به طوري كه در اين عصاره، در غلظتهاي 5/2 تا 10 گرم بر ليتر جوانه زني اتفاق نيفتاد

(جدول 5). 

اثر غلظتهاي مختلف عصاره هاي برگ اكاليپتوس بر طول ريشه چه و ساقه چه گياهچه هاي بادمجان رقم محلي

عصاره آبي بيشترين طول  ريشهچه و ساقه چه حاصل شد

              جدول 4- تأثير غلظتهاي مختلف عصاره برگ اكاليپتوس برخصوصيات  جوانهزني و رشد  گياهچههاي بادمجان رقم محلي جهرم

وزن خشك    گياهچه

 (ميلي گرم)

وزن تر گياهچه(ميلي گرم)

          طول ساقه چه

 (ميلي متر)

            طول            ريشهچه

 (ميلي متر)

سرعت  جوانهزني(تعداد در روز)

درصد

 جوانه زني

 غلظت عصاره

 (گرم بر ليتر)

1/37

33/33

39/33

16/88

2/03

76/00

0

1/66

27/61

25/79

12/70

1/29

49/67

1/25

1/42

26/65

24/97

10/88

1/19

43/67

2/5

1/03

18/32

18/32

7/71

0/95

34/33

5

0/90

12/23

10/96

4/66

0/55

21/67

10

0/30

3/02

0/43

0/25

0/1160

13/92

LSD (0/05)

ن رقم محلي جهرم 

ت          جوانهزني بذر بادمجا

وس بر درصد و سرع

ختلف عصاره برگ اكاليپت

 نوع حلال و غلظتهاي م

5- اثرات متقابل

 

جدول

سرعت جوانه زني (تعداد در روز)نوع حلال            غلظت عصاره (گرم بر ليتر) 

                 

     10            5           2/5        1/25          0            10              5             2/5          1/25           0

 54/0       

91/0

 1/01     

1/42    

1/49    

13/33     

50/00     

31/67     

60/00     

63/33

متانول

 79/0       

1/09

 1/58     

1/23    

2/48    

35/00     

31/67     

68/33     

48/33     

81/67

استون

 0/00       

0/00

 0/00     

0/45    

1/56     

0/00       

0/00       

0/00       

20/00     

60/00        

اتيل استات

 0/00       

0/79

 1/57     

0/64    

2/64     

0/00       

16/67     

41/67     

35/00     

88/33

بنزن

 1/42       

1/97

 1/82     

2/70    

1/99    

60/00     

73/33     

76/67     

85/00      

86/67

آب

 

0/1160

 

13/93

 

(0/05)LSD

جهرم: عصاره حلالها ي مختلف، غلظتهاي مختلف عصارهبرگ اكاليپتوس و اثرات متقابل نوع حلال و غلظت عصاره برطول  ريشهچه و ساقه چه  گياهچههاي بادمجان رقم محلي جهرم در سطح احتمال 1 درصد تأثير معني دار ي داشتند. در

كه به ترتيب 49/22 و 95/50 ميلي متر بود و در عصارهاتيل استاتي كمترين طول  مشاهده گرديد به طوري كه طول  ريشهچه 44/3 و طول  ساقهچه 23/7  ميليمتر  اندازهگيري شد (جدول3).  


با افزايش غلظت عصاره، در هر دو صفت كاهش معني داري  مشاهده شد به طوري كه غلظت 10 گرم بر ليتر بيشترين تأثير را در كاهش آنها داشت. بيشترين طول ري شهچه و ساقه چه در غلظت شاهد مشاهده شد كه به ترتيب به ميزان 88/16 و 33/39 ميلي متر بود (جدول4). 

درتمامي عصاره هاي حلالهاي مختلف با افزايش غلظت طول  ريشهچه و  ساقهچه كاهش معني داري نشان داد به طوري كه بيشترين ميزان در شاهد وكمترين آن درغلظت 10 گرم بر ليتر عصاره بود. درمورد عصاره آبي وضعيت اندكي متفاوت بود به طوري كه بيشترين ميزان طول ريشه چه و ساقه چه در غلظت 5/2 گرم بر ليتر عصاره مشاهده گرديد كه اين اعداد به ترتيب 63/27 و 53/58 ميلي متر است كه در بين تمامي تيمارها بيشترين ميزان مي باشد. عصاره اتيل استاتي نيز كمترين طول  ريشهچه و ساقه چه را نشان داد و  در غلظتهاي 5/2 تا 10 گرم بر ليتر اثرغلظتهاي مختلف عصاره هاي برگ اكاليپتوس بر وزن تر و خشك  گياهچههاي بادمجان رقم محلي جهرم:

عصاره حلالهاي مختلف، غلظتهاي مختلف عصاره برگ اكاليپتوس و برهمكنش نوع حلال و غلظت عصاره تأثير معني داري در سطح 1 درصد بر صفات وزن تر و خشك گياهچه هاي بادمجان محلي جهرم نشان دادند. عصاره هاي آبي و استوني بيشترين وزن تر گياهچه و عصاره هاي آبي، متانولي و استوني نيز بيشترين ميزان وزن خشك گياهچه را نشان دادند و كمترين ميزان اين فاكتورها مانند بقيه صفات مربوط به عصاره اتيل استاتي بود (جدول 3).  

از ميان غلظتهاي مختلف عصاره بيشترين ميزان وزن تر مربوط به شاهد بود و با افزايش غلظت عصاره به 10 گرم بر ليتر وزن تر كاهش يافت به طوري كه از 33/33 ميلي گرم در غلظت شاهد به 23/12 ميلي گرم در غلظت 10 گرم بر ليتر رسيد. وزن خشك گياهچه نيز روند مشابهي را نشان داد كه البته بين غلظتهاي 0، 5/2 و 5 گرم بر ليتر تفاوت معني داري مشاهده نشد (جدول 4). 

درعصاره آبي تفاوتهاي معني داري در وزن تر و خشك گياهچه ها بين غلظتهاي مختلف عصاره مشاهده نگرديد.

هرچند درساير  عصارهها غلظتهاي مختلف، تفاوتهاي معني داري در وزن تر وخشك  گياهچهها ايجاد نمودند اما روند تغييرات كمي نامنظم بود. به   هرحال با توجه به عدم

آن به علت عدم جوانه زني، طول  ريشهچه و ساقه چه نيز          صفر گرديد (جدول 6). 

جدول6- اثرات متقابل نوع حلال و غلظتهاي مختلف عصاره برگ اكاليپتوس برطول                           ريشهچه و       ساقهچه      گياهچههاي بادمجان رقم محلي جهرم ساقهچه (ميلي متر)

                 

       10             5             2/5          1/25           0            10            5            2/5         1/25           0

 0/00         

23/14   

18/53   

26/42   

34/23    

0/00      

7/90      

8/08     

12/20   

12/73

متانول

 13/18       

12/11   

29/23   

27/02   

45/10    

5/08      

5/18     

10/17   

12/51   

20/73

استون

 0/00          

0/00      

0/00      

7/61     

28/57    

0/00      

0/00      

0/00      

6/67     

10/53       

اتيل استات

 0/00          

2/66     

18/53   

14/79   

40/97    

0/00      

1/10      

8/51     

10/45   

19/90

بنزن

 41/63       

53/70   

58/53   

53/10   

47/80   

18/20   

24/40   

27/63   

21/70   

20/50

آب

 

0/43

 

0/25

 

(0/05)LSD

جوانه زني بذرها در غلظتهاي 5/2 الي 10 گرم بر ليتر عصاره اتيل استاتي، مقادير وزن تر و وزن خشك گياهچه ها صفر بود. بيشترين وزن تر گياهچه ها مربوط به عصاره هاي آبي و استوني بود. در غلظت شاهد و 5 گرم بر ليتر بيشترين ميزان وزن خشك  گياهچهها در عصاره متانولي و در غلظتهاي 25/1 و 5/2 گرم بر ليتر در عصاره بنزني مشاهده شد اما در غلظت 10 گرم بر ليتر بيشترين ميزان وزن خشك گياهچه ها مربوط به  عصارههاي آبي واستوني بود (جدول7). 

بحث 

نتايج حاصل از اين آزمايش نشان داد كه در تمام  عصارهها با افزايش غلظت عصاره از صفر تا 10 گرم بر ليتر ميزان  جوانهزني و رشد  گياهچههاي بادمجان محلي جهرم كاهش يافت.  اين يافته ها با نتايج محمدي و همكاران (1391) كه غلظتهاي 5، 10 و 20 درصد عصاره اكاليپتوس گونه E.

camaldulensis را در دو گياه سورگوم و لوبيا بررسي كردند همخواني دارد (6). همچنين بانتايج Malik (2004) با موضوع اثرعصاره E. globulus بر جوانه زني و رشد ذرت، لوبيا و سيب زميني (27) و نتايج El-khawas و Shehata (2005) كه اثر اين گونه اكاليپتوس را در دو گياه ذرت و لوبيا (21) بررسي كردند مطابقت دارد. همچنين از ميان عصاره ها عصاره اتيل استاتي بيشترين و عصاره آبي و اندازه گيريها نشان مي دهد بيشترين ميزان فنول كل در عصاره اتيل استاتي و كمترين آن در عصاره آبي و استوني مشاهده شده است. فنون كروماتوگرافي روشن ساخته است كه بيشترين تركيب موجود در عصاره برگ E. globulesتركيبات فنولي بودند (15). اين تركيبات شامل اسيدهاي كافئيك، كوماريك، گاليك، جنتيسيك، هيدروكسي بنزوئيك، سينرژيك و وانيليك و كاتكول هستند (21 و 32) كه از فعاليت هورمون جيبرلين جلوگيري مي كنند. از طرفي ترشح هورمون جيبرلين براي فعاليت آنزيمها و تبديل مواد ذخيره اي به مواد قابل انتقال براي  جوانهزني و رشد جنين لازم است (8 و 15). بنابراين در حضور عصاره برگي اكاليپتوس فعاليت آنزيمها و به دنبال آن جوانه زني و رشد جنين دچار اختلال مي شود (15). 

هستند  ميگردد. كاهش توليد ATP باعث تغيير در ساير

طبق نتايج به دست آمده عصاره حلالهاي مختلف سبب كاهش درصد و سرعت  جوانهزني بذر بادمجان گرديدند و بيشترين اثر بازدارندگي در تمام عصاره ها مربوط به غليظترين عصاره (10گرم بر ليتر) بود. Fikreyesus و همكاران (2011) در بذرهاي  گوجهفرنگي (22Khan و همكاران (2008) در بذرهاي 12 رقم گندم (26) و Allolli و Narayanareddy (2000) در بذرهاي خيار (11) به نتايج

استوني كمترين اثر بازدارندگي را بر جوانه زني و رشد             كل در اين  عصارهها دليل اين رفتار را نشان مي دهد. 

گياهچه بادمجان داشتند. جدول 2 با نشان دادن ميزان فنول

 

جدول 7- اثرات متقابل نوع حلال و غلظتهاي مختلف عصاره برگ اكاليپتوس بر وزن تر و خشك گياهچه هاي بادمجان رقم محلي جهرم 

                                                                                                                                                                                                     

      10            5           2/5        1/25          0             10              5              2/5           1/25             0

 0/00       

1/84    

2/00    

1/74    

2/00     

0/00       

25/47     

26/17     

27/55     

23/67

متانول

 1/82       

1/22    

1/33    

1/30    

1/33    

25/47     

17/67     

28/33     

27/08     

39/00

استون

 0/00       

0/00    

0/00    

1/66    

1/00     

0/00       

0/00       

0/00       

18/33     

25/00        

اتيل استات

 0/00       

1/11    

2/42    

1/92    

1/00     

0/00       

7/74       

32/10     

25/42     

38/67

بنزن

 1/67       

1/00    

1/33    

1/67    

1/33    

35/67     

42/67     

42/67     

39/67     

40/33

آب

 

0/30

 

3/02

 

(0/05)LSD

مشابهي در كاهش  جوانهزني بذرها توسط عصاره برگي گونه هاي مختلف اكاليپتوس رسيدند.  

در اين پژوهش تمام  عصارههاي برگي E. globulus سبب كاهش رشد ريشه و ساقه گرديدند. بازدارندگي از رشد به غلظت عصاره ها بستگي داشت به گونه اي كه هرچه غلظت بالاتر بود شدت بازدارندگي نيز بيشتر شد. Zhang و Shenglei (2010) نيز در بررسي اثر آللوپاتيكي عصاره سه گونه اكاليپتوس نشان دادند كه عصاره برگي هر سه گونه سبب بازدارندگي جوانه زني و كاهش رشد گياهچه تربچه، خيار و كلم چيني گرديد (35). در پژوهشي ديگر عصاره برگ بهاره اكاليپتوس اثر معني داري در كاهش طول گياهچه علف هرز سلمه تره داشت (7). مواد آللوپاتيك با كاهش تقسيمات ميتوزي در مريستم ريشه (3، 4 و 13)، كاهش فعاليت آنزيمهاي كاتاليزكننده فرآيندهاي حياتي گياه و مختل كردن جذب يونهاي معدني سبب كاهش رشد ريشه چه و  ساقهچه مي شوند (3 و 4) .Malik (2005) گزارش كرد تركيبات فنولي سبب كاهش فعاليت آنزيمهاي گلوكز 6-  فسفات دهيدروژناز، گلوكز فسفات ايزومراز و آلدولاز مربوط به مسيرهاي گليكوليز و پنتوز فسفات كه فراهم كننده اسكلت كربني و ATP لازم براي جوا نهزني فرآيندهاي سلولي مانند جذب يونها و رشد گياهچهمي شود (28).  

در اين آزمايش وزن تر و خشك گياهچه هاي بادمجان محلي جهرم تحت تأثير همه انواع عصاره هاي برگي E.

globulusقرار گرفته وكاهش يافتند. Djanaguiraman و همكاران (2005) كاهش وزن خشك نخود، برنج و ذرت را تحت تأثير عصاره  برگي E. globulus گزارش كردند كه اين كاهش وزن خشك با غلظت عصاره همبستگي داشت (17). نتايج حاصل از آزمايش El-Darier (2002) نيز كاهش وزن تر و خشك گياهچه لوبيا و ذرت را در حضور عصاره اكاليپتوس نسبت به شاهد نشان داد (20). اثر آللوپاتي با آزاد شدن تركيبات فنولي از اكاليپتوس اصولاً منجر به بازدارندگي برخي فرآيندهاي فيزيولوژيك مثل جذب مواد غذايي مي شود كه به ميزان زيادي با توليد مواد خشك در ارتباط است. توقف در يكي از فرآيندهاي گياهي متأثر از ترشح تركيبات فنولي از برگهاي اكاليپتوس ديگر فرآيندها را نيز تحت تأثير قرار مي دهد. اختلال در جذب و كاهش تجمع مواد غذايي يكي از مهمترين مكانيسمهاي فعاليت تركيبات فنولي  ميباشد (20). اين مفهوم توسط El-Darier (2002) نيز تأييد شد كه تركيبات آللوشيميايي آزاد شده از برگ اكاليپتوس سبب كاهش جذب عناصر نيتروژن، فسفر و پتاسيم در دو گياه لوبيا و ذرت گرديدند. بسياري از پلي فنلها داراي گروه كاتكولي مي باشند، بنابراين در غلظتهاي بالا توانايي كلات كردن يونهاي فلزي  ديوالانت و تري والانت را دارند كه نتيجه آن توانايي بالاي تركيبات فنولي در جلوگيري از جذب مواد منابع

1.ابراهيميكيا،ف. 1379. اثراتدگرآسيبيعصارهآبيواسانس برگدوگونهاكاليپتوسبربرخيازعلفهايهرزوگياهان زراعي. پاياننامهدانشجوييكارشناسيارشدرشتهعلومگياهي، دانشكدهعلوم،دانشگاهشيراز.

غذايي مي باشد. كاهش جذب مواد غذايي درنهايت منجر به كاهش وزن خشك  گياه مي گردد (20).

به طوركلي مكانيسمي كه سبب كاهش جوانه زني و رشد مي شود به طور كامل شناسايي نشده است. تحقيقات نشان مي دهد اسانس و عصاره اكاليپتوس از مخلوطي از چندين مونوترپن مانند سينئول، لينالول و سيترونلول كه به عنوان مواد آللوشيميايي شناخته  شدهاند تشكيل  شدهاند (12). اين مونوترپن ها هم سبب توقف ميتوز مي گردند (34) و هم با دخالت در فعاليتهاي تنفسي  ميتوانند سبب كاهش فتوسنتز و اختلال در  جوانهزني و رشد گردند (9 و 12). 

به طور خلاصه نتايج حاصل از تحقيق نشان داد: 

1-     عصاره حلالهاي مختلف برگ اكاليپتوس بر جوانه زني و رشد گياهچه بادمجان رقم محلي جهرم اثر آللوپاتيك داشته و سبب كاهش رشد گرديد.

2-     در تمامي عصاره ها با افزايش غلظت اثر بازدارندگي آنها برخصوصيات رشدي گياه بادمجان افزايش يافت.

3-     اثر بازدارندگي  عصارههاي مختلف در كاهش  جوانهزني و رشد  گياهچههاي بادمجان محلي جهرم يكسان نبود بيشترين كاهش در ميزان جوانه زني و رشد مربوط به عصاره اتيل استاتي  و كمترين اثر در عصاره آبي و استوني مشاهده شد.  

4-     اين تحقيق اثرات دگرآسيبي عصاره هاي برگ

اكاليپتوس گونه E. globulus بر گونه گياهي مورد مطالعه (بادمجان رقم محلي جهرم) را روشن ساخت.

  1. 2.سخايي، م.، عصاره، م. ح.، شريعت، آ. و بخشي خانيكي، غ.

1388. بررسي اثرات دگرآسيبي برگهاي اكاليپتوسE. )

         (camaldulensis بر جوانه زني و رشد       گياهچههاي گندم

(Triticum aestivum). فصلنامه پژوهش هاي علوم گياهي.

  .68-58 :(4)16

  1. 3.سلطاني پور، م.، حاجبي، ع.، دستجردي، ع. و ابراهيمي، س.

1386. اثرات دگرآسيبي عصاره آبي گياه مورخوشZhumeria )

(majdae بر درصد و سرعت جوانه زني بذرهاي هفت گونه از سبزيجات. فصلنامه علمي - پژوهشي تحقيقات گياهان دارويي و معطر ايران. 23(1): 51-58.

  1. 4.سلطاني پور، م.، مرادشاهي، ع.، رضايي، م.، خلدبرين، ب. و برازنده، م. 1385. اثرات دگرآسيبي گياه مورخوش بر جوانه زني بذور و رشد دانه گياهان زراعي  گوجهفرنگي و گندم. مجله زيست شناسي ايران. 19 (1): 19-28.   
  2. 5.عصاره، م. ح. و سردابي، ح. 1386. اكاليپتوس، شناخت، معرفي و ازدياد با استفاده از  فنآوريهاي نوين. جلد اول. انتشارات مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع كشور. صفحه 682.
  3. 6.محمدي، ن.، رجايي، پ. و فهيمي، ح. 1391. بررسي اثر آللوپاتي عصاره برگ اكاليپتوس بر پارامترهاي مورفولوژيك و

        فيزيولوژيك گياهان تك لپه و دو لپه. مجله    زيستشناسي ايران.

  .464-456 :(3)25

  1. 7.نجفي آشتياني، ا.، عصاره، م. ح.، باغستاني ميبدي، م. و انگجي، ج. 1387. بررسي اثر آللوپاتيك اندام هوايي گياه اكاليپتوسEucalyptus camaldulensis Dehnh)) بر جوانه زني و رشد گياهچه علف هرز سلمك Chenopodium )album L.). فصلنامه علمي-پژوهشي تحقيقات گياهان دارويي و معطر ايران. 24(3): 293-303.
  2. 8.نقدي بادي، ح.، اميدي، ح.، شمس، ه.، كيان، ي.، دهقاني مشكاني، م. ر. و سيف سهندي، م. 1388. اثرات بازدارنده عصاره آبي اسپند Peganum harmala L.)) بر  جوانهزني بذر و رشد  گياهچههاي خرفه Portulaca oleracea L.)) و سلمه تره Chenopodium album L.)). فصلنامه گياهان دارويي.

 

 

 

 

 

   

 

  

 

بذر

بذر 

ابزارآلات کشاورزی

ابزار آلات کشاورزی